استاد فرامرز پایور، پدر سنتور ایران

در اینجا توجه دوستان گرامی را به ادامه مصاحبه استاد پایور در مورد خدمات استاد صبا جلب می کنم. جهت مطالعه بخش اول مصاحبه، به یادداشت قبلی مراجعه فرمایید.

 اگر صبا نبود چه بر سر موسیقی ما می آمد؟

اگر صبا نبود، حقیقتا موسیقی هم نبود. ناگفته نماند که استاد وزیری خیلی زحمت کشید. نت را به ایران آورد که بسیار به صبا کمک شد. اما این صبا بود که با مشقت فراوان ردیف ها را به نت درآورد.

امروز من با زحمت زیاد،‌ تصانیف قدیمی را از مرحوم برومند، دوامی و حاج آقا محمد جمع آوری کردم و به نت نوشتم و چاپ کردم. الان متوجه می شوم که اگر کلنل وزیری نت را تدوین نمی کرد و صبا این کارها را انجام نمی داد، ‌چقدر کمبود احساس می شد.

برخی معتقدند که موسیقی را نباید به نت درآورد، ‌ولی من می گویم که نت نه تنها بد نیست،‌ بلکه برای حفظ و نگه داری موسیقی فوق العاده لازم است. زیرا وقتی مطالب به صورت سینه به سینه منتقل می شودف بر اثر مرور زمان دچار تغییر شده و روی ذوق اشخاص تحریف می شود و از خاطر می رود. هرکس چیزی را از آن کم یا به آن اضافه می کند. اگر عارف و شیدا تصانیف جاویدان شان را به خط نت می نوشتند یا این که تحت نظارت خود به اشخاص با صلاحیت می دادند که به نت درآورندف امروزه ما این همه مطالب مغشوش نداشتیم. همه می دانند که آقای دوامی تصانیف قدیمی را از همه بهتر می دانستند. زمانی که من کتابی در مورد تصانیف تهیه می کردم، خودشان زنده بودند.

خلاصه کاری که صبا کرد قابل ستایش است. مرحوم وزیری هیچ وقت ردیف کاملی ننوشتف اما استاد صبا یک دوره کامل ردیف برای ویولن نوشت. البته می دانیم که واقعا نت گویای موسیقی ما نیست، اما استخوان بندی مطالب باید نوشته شود که اصل تحریف نشود و خدشه به آن وارد نیاید. به هرحال او خیلی زحمت کشید. متأسفم که روز مرگش رادیو حتا یک نوار از استاد نداشت که پخش کند.

با عرض سلام و آرزوی توفیق برای همه دوستان وبلاگ. 

بر اساس بسیاری از روایات، 14 فروردین ماه مصادف است با سالروز میلاد استاد فقید و بی همتا،‌ ابوالحسن صبا. استادی یگانه که تا موسیقی ایرانی به حیات خود ادامه می دهد،‌ اثر نوازش های پدرانه این استاد بزرگ بر چهره فرهنگ و هنر این سرزمین خواهد درخشید. استادی که به حقیقت نمونه معلمی والا در موسیقی ایرانی بوده و خواهد بود. آنکه پایورها، تهرانی ها، کسایی ها، تجویدی ها و ... در مکتب او پرورش یافتند و خود، سرچشمه نبوغ های آتی عالم موسیقی گشتند.

به همین یمن خجسته، مصاحبه ای از استاد پایور که در خصوص شادروان استاد صبا صورت گرفته و احتمالا برای بسیاری از دوستان تازگی دارد را تقدیم می کنم. این مصاحبه توسط سرکار خانم فروغ بهمن پور انجام شده و در کتاب ایشان با عنوان «زمزمه های پایدار، با بزرگان شعر و موسیقی» به چاپ رسیده است.

فرامرز پایور و ابوالحسن صبا

فرامرز پایور:

اگر صبا نبود، موسیقی هم نبود

من افتخار این را داشتم که تا آخر عمر استاد در کنارش باشم، از محضرش استفاده کنم و تا جایی که از دستم برمی آید در چاپ کتاب هایش کمک او باشم. تا جایی که اطلاع دارم استادم در سنین طفولیت تحت نظر پدرش مرحوم کمال السلطنه که خودش کمال هنر بود و شخصیت برجسته و قابل احترام برای همه، فراگیری موسیقی را آغاز نمود. ابوالحسن صبا (پسر ایشان) علاوه بر تحصیل عمومی و کارهای ظریفی مثل خط، نقاشی، منبت کاری، به مدت 12 سال نزد استاد میرزا عبدالله سه تار را آموخت و بهتر از هر کسی ردیف های میرزا عبدالله را فراگرفت ( البته به طور سینه به سینه). اطلاع دارم که استاد صبا با دستخط خود ردیف های میرزا عبدالله را نوشته و به خط نت درآورده که متأسفانه مفقود شده. انشاالله این مطالب دست افراد روشنفکر باشد تا آن را در اختیار مردم بگذارند. ضمنا استاد، کمانچه را نزد حسین خان اسماعیل زاده فراگرفت. اساتید بزرگی مثل رکن الدین مختاری، آقای مبشری، حسین خان یاحقی نیز از محضر استاد اسماعیل زاده کسب فیض نموده اند. بعدا استاد صبا مطالبی را که فراگرفته بود به ویولن منتقل نمود، البته به بهترین وجه ممکن. هرچند به استاد انتقاداتی هم می شد که چرا ساز فرنگی را انتخاب کرده است. او راهنمای خوبی برای کسانی که ویولن را از طریق کمانچه فراگرفتند، شد.

نسیم بهاری بر چهره فسرده طبیعت می وزد و قاصد آفتاب، مژده تولدی دیگر را بر روح سرد درختان پیغام می آورد. جویبار حیات، نغمه بدیع زندگانی را بر دل سنگ می نوازد و بهار آغاز می شود...

فرارسیدن نوروز و سال نو را خدمت تمام هنرمندان و هنردوستان این سرزمین تبریک عرض می کنم و امیدوارم که سال جدید، سالی مملوء از خجستگی و نکویی برای موسیقی ایران و موسیقی دانان ارجمند این سرزمین باشد.

در این ایام، بازهم درود و رحمت می فرستیم به روان استاد عزیزمان پایور و همه بزرگانی که بهار را برای موسیقی و هنرمان به ارمغان آوردند و هرچند اکنون بین ما حضور جسمی ندارند، لیکن زندگی پرثمرشان در تاریخ موسیقی و فرهنگ این سرزمین، همواره جاودان و بدور از خزان است. امید و آرزوی سلامتی و پایداری برای همه بزرگانی که در بین ما حضور دارند و از فروغ وجودشان فیض می بریم...

محمد موسوی در وصف استاد پایور:

« ایشان راهی را بنیاد گذاشته اند که تا سنتور و سنتورنوازی هست، ادامه خواهد داشت ».

درود بر دوستان گرامی،

بازهم توفیق دارم که بخشی از هنرنمایی استاد فرزانه و فقید، فرامرز پایور را با همراهی تمبک استاد اسماعیلی تقدیم شما نمایم. این اجرا در آواز اصفهان و جزء آخرین آثار تصویری به جای مانده از استاد است. توجه فرمایید که اجرا مربوط به دهه ششم حیات استاد پایور بوده و در عین حال، همان چابکی پایورانه و تند و تیزی جوانی استاد البته همراه با پختگی و غنای پنجاه ساله در مضراب ایشان روان است. به اذعان همه کسانی که با آثار استاد زندگی کرده اند، این نابغه و نوازنده یگانه را هیچ چیزی به جز آن بیماری جانکاه نمی توانست از پرواز در اوج بیکران نوازندگی باز دارد و صد افسوس که این مصیبت، دل عاشقان نوای ساز استاد را داغدار هجر ایشان نمود. بازهم از صمیم قلب برای روان ایشان طلب مغفرت دارم و ضمن یادآوری چند نکته، توجه عزیزان را به این اثر بی نظیر جلب می کنم.

دانلود فایل تصویری (MP4) دونوازی استادان پایور و اسماعیلی در آواز اصفهان

دانلود همین برنامه به صورت فایل فشرده (rar)

 توضیحات:

1. اجرا به گفته یکی از دوستان احتمالا در شهر اراک بوده. بعدا آقای آریامنش از شاگردان استاد، بنده را مطلع ساختند که اجرا مربوط به آبان 1375 و در شهر اراک بوده است. همانطور که مشاهده فرمودید، تعدادی از تماشاچیان علاقه مند کنار استاد نشسته اند؛ از قضا به سبب نبود صندلی خالی، این افراد از سالن بیرون رانده شده بودند که البته استاد پایور با مشاهده این کمبود و اطلاع از علاقه آنان، از ایشان دعوت کردند که در گوشه ای از سن و کنار ایشان بنشینند و از موسیقی استفاده کنند.

آلبوم « سنتور و تمبک 2 » با اجرای استاد فرامرز پایور و استاد حسین تهرانی، در مایه شور توسط موسسه فرهنگی هنری آوا خورشید منتشر و وارد بازار شد. این آلبوم در حقیقت انتشار مجدد کاست « شهر آشوب » استادان پایور و تهرانی است که این بار بر روی لوح فشرده و با کیفیت پالایش شده در اختیار علاقه مندان قرار گرفته است.

دوستداران آثار استاد پایور مطلع هستند از آنجا که این آلبوم سالها پیش با کیفیت نوار کاست عرضه شده بود، اکنون برای بسیاری علاقه مندان و سنتورنوازان مشتاق قابل دسترسی نبوده، آنهم با کیفیت سی دی و پالایش شده! حتا همان نوار کاست هم به آسانی قابل دسترسی نبود.  البته عده ای از علاقه مندان، شخصا کاست را به فایل MP3 تبدیل کرده بودند، اما متأسفانه این امر باعث تنزل کیفیت اثر شده بود. از این رو انتشار این آلبوم با کیفیت صوتی مطلوب برای عاشقان هنر استاد پایور خبر خوشایندی است...

فرامرز پایور و حسین تهرانی

با عرض سلام خدمت دوستان گرامی وبلاگ استاد پایور. متأسفانه مدتی به دلیل اشکالات اینترنتی موفق به باز کردن ایمیل های دوستان گرامی و ارسال مطالب به وبلاگ نشده ام و هم اکنون با تلاش بسیار امیدوارم بتوانم در خدمت شما عزیزان باشم. امیدوارم دوستان گرامی ما را از همراهی صمیمانه خود و نظرات سازنده شان بی بهره نگذارند.

با وجود اختلالات بسیار در اینترنت بنده در هفته های اخیر، امید داشتم که امروز یعنی بیست و یکم بهمن ماه، مصادف با سالروز ولادت استاد پایور، این روز عزیز را خدمت تمام شاگردان، هنردوستان و علاقه مندان هنر بی مانند استاد پایور، تبریک و تهنیت عرض نمایم. هرآنکس که در عالم سنتور، دستی به مضراب می برد و هرکه در موسیقی اصیل ایرانی فرامی گیرد و یا به دیگران می آموزد، بدون شک مدیون این هنرمند والا مقام است. تفاوتی نمی کند که چه سازی بنوازیم، اگر تلاش های این مرد بزرگ برای سلامتی و بقای موسیقی حقیقی و والای این مرز و بوم نبود، اکنون از میراث بزرگ گذشته برای ما هیچ افتخاری باقی نمانده بود و موسیقی ایران نیز مانند برخی هنرهای مهجور دیگر، تنها به صورت نام و داستانی مه آلود در خاطرات باقی می ماند.

استاد نه تنها به ارائه شایسته و بازسازی متعهدانه آثار گذشتگان پرداختند و آنها را به نسل جدید شناساندند، بلکه خود نیز آثار بی نظیری را با تکیه بر اصالت هنری و علمی موسیقی ایرانی و البته با خلاقیت و نگرش های بدیع و آنچه نسل جوان موسیقی کمبودش را حس می کرد، خلق نمودند. به طوریکه هنگام اجرا و آموزش آثار استاد، حس هیجان جوانی و عظمت موسیقی اصیل ایرانی، به دور از رخوت و سستی ناشی از سنت زدگی، به جوانان هنرجو و علاقه مند به کشف افق های تازه هنری دست می دهد. چه بسیار هنرجویان جوان که هویت و اشتیاق جوانی ذهن خود را در تلاش و تکاپو برای رام کردن چهارمضراب های دشوار و سرکش و سرشار از تنوع و زیبایی استاد باز یافته و می یابند!

اینها تنها گوشه ای مختصر از تأثیر غیر قابل انکار آثار و زحمات استاد پایور بر موسیقی امروز و افکار هنری نسل های جدید است که در اینجا نام بردم و البته اینها بیش از ذره ای در مقابل اقیانوس نیست!  

بدین وسیله هشتادمین سالگرد تولد استاد فرزانه موسیقی ایران زمین، پدر هنری سنتورنوازان و آموزگار والای علم و اخلاق هنری این سرزمین را خدمت تمامی اهالی موسیقی ایران تبریک و شادباش عرض می کنم و برای روان پاک این بزرگوار از ایزد منان طلب مغفرت و آرامش دارم.

روحش شاد و یادش گرامی باد...

توضیح: عکس هایی که به مناسبت تولد استاد تقدیمتان می کنم، از آرشیو آقای مسعود غریب زاده، از شاگردان استاد پایور در شیراز به دستمان رسیده که ضمن آرزوی موفقیت، از ایشان و شاگردشان آقای لیموپرور بابت ارسال عکسها، کمال تشکر را داریم. این عکسها در یکی از سفرهای استاد پایور به شیراز با همراهی شاگردان استاد آقایان مسعود غریب زاده، مسیح افقه و دیگر دوستان گرفته شده و به یادگار مانده است. بدیهی است استفاده از عکس ها تنها با ذکر منبع، بلامانع خواهد بود.

بقیه عکسها در « ادامه مطلب»

6 بهمن در فرهنگسرای ارسباران برگزار می شود:

اجرای آثار فرامرز پایور

درود بر دوستان گرامی و علاقه مندان استاد پایور،

در این یادداشت، نوید انتشار کتاب جدیدی از مجموعه قطعات استاد پایور را دارم که توسط خانم مینا افتاده گردآوری، نت نویسی و به تازگی روانه بازار شده است.

کتاب « پیوند » ، قطعاتی از استاد فرامرز پایور، به کوشش مینا افتاده توسط موسسه فرهنگی هنری ماهور منتشر شد. این کتاب شامل نت 4 قطعه از تکنوازی های استاد پایور می باشد که سه قطعه در آواز ابوعطا و یک قطعه در بیات کرد و نمونه صوتی آنها در آلبوم های قبلی استاد موجود بوده است.

قطعات کتاب شامل:

1. پیوند (مقدمه، چهارمضراب، سه مضراب، تصنیف پادشه خوبان، حجاز، گبری، آواز ضربی، خاتمه)

2. مقدمه ابوعطا

3.چهارمضراب ابوعطا

4. مقدمه بیات کرد

در مقدمه این کتاب که مجموعا 34 صفحه می باشد، به قلم خانم مینا افتاده می خوانیم:

« بیشتر آثار استاد فرامرز پایور چاپ شده اند و در دسترس عموم قرار دارند. آن معدود قطعاتی که چاپ نشده اند، به صورت صوتی در اختیار علاقه مندان است.

در میان آثار نانوشته استاد، قطعه « پیوند» در سی دی رنگ شهر آشوب، که توسط موسسه فرهنگی هنری ماهور منتشر شده، موجود است. این قطعه با پیوند دادن وزن های مختلف به یکدیگر، همراه با ملودی های زیبا، در آواز ابوعطا ساخته شده و شامل قسمت های گوناگونی چون چهارمضراب، تصنیف، سه مضراب و غیره در چارچوب میزان های مختلف است. بدیهی است که زینت ها، مهارت های استادانه و ظرافت مضراب ها را نمی توان به طور کامل نت نگاری کرد، به همین خاطر استفاده از منابع صوتی توصیه می شود.

« مقدمه ابوعطا» و « چهارمضراب ابوعطا» از سی دی ضرب اصول موسسه فرهنگی هنری چهارباغ انتخاب شده است ( تکنوازی در آواز ابوعطا به همراه تمبک استاد حسین تهرانی). آخرین قطعه، مقدمه بیات کرد، از سی دی رنگ شهرآشوب است ( تکنوازی سنتور در آواز کرد بیات به همراه تمبک حسین تهرانی)...»

توضیح:

1. این کتاب با ارائه نت 4 قطعه از زیباترین و کامل ترین آثار ضربی استاد، رپرتوار اجرایی مناسبی را برای هنرآموزان و نوازندگانی که قبلا سایر کتاب ها و آثار مکتوب استاد را نواخته اند و با شنیدن آثار استاد عجین شده اند، فراهم می سازد. این قطعات علاوه بر جنبه آموزشی، آثار بسیار جذاب و زیبایی هستند که علاوه بر کاربرد آموزشی، میتوانند در کنسرت ها و تکنوازی ها مورد استفاده نوازندگان سنتور قرار گیرند. این آثار غیر از خود استاد، توسط کمتر کسی اجرا شده اند و  تازگی شان برای شنوندگان، زیبایی آنها را صد چندان کرده است.

2. علارغم اینکه خانم افتاده در مقدمه کتاب، از این قطعات با عنوان آثار نانوشته استاد نام برده اند، بنده شک دارم که استاد خودشان هیچ یک از این آثار را نت نکرده باشند، زیرا ایشان به اذعان همه، در این زمینه بسیار مقید و منضبط بودند. منتها برخی آثار که بیشتر جنبه بداهه و اجرای صحنه ای داشته، یا اینکه استاد تا زمان بیماری فرصت مکتوب کردن آنها را نداشته اند، یا اینکه آنها را نت نویسی کرده اند، اما متأسفانه اکنون به دلایلی در دسترس نیستند، می تواند در زمره آثار برشمرده توسط خانم افتاده باشد. به هرحال این تلاش خانم افتاده، از شاگردان با سابقه استاد را در گردآوری آثار استاد پایور، صمیمانه ارج می نهیم و امیدواریم که نت ها با بیشترین حد پای بندی به اصل قطعات و زبان و بیان موسیقایی استاد پایور منتشر شده و مورد استفاده علاقه مندان و تأیید پیشروان این مکتب واقع شود.

3. در ذکر نام منبع صوتی قطعه مقدمه بیات کرد توسط خانم افتاده، احتمالا اشکال چاپی یا ... رخ داده. زیرا اجرای صوتی این قطعه در آلبوم « ضرب آهنگ» استاد تهرانی  موجود می باشد. البته این آلبوم جدیدا با نام « ضرب استاد حسین تهرانی» نیز منتشر شد. لذا لازم دیدم این مورد را در اینجا تصحیح نمایم.

درود و رحمت خداوند بر روان استاد ارجمندمان فرامرز پایور که آنقدر برای این موسیقی زحمت کشید، کار کرد و قطعه ساخت که پس از گذشت 13 سال از توقف ناگهانی فعالیت هنری ایشان به دلیل بیماری و بعد از 2 سال از درگذشت ایشان هنوز سالی چند کتاب و آلبوم موسیقی از آثار ایشان روانه بازار می شود. این مرد بزرگ، خود اقیانوس علم و هنر بود و گنجینه ای برای ما به یادگار گذاشت که هرچه از این گنج برمی گیریم و از ثمره محصولش برداشت می کنیم، پایانی ندارد. انشاالله که توفیق بهره هرچه بیشتر از این گنجینه گرانبها را داشته باشیم.

توجه: استفاده از این مطلب و سایر مطالب و اخبار، تنها با نام ذکر نام نگارنده و منبع (وبلاگ استاد فرامرز پایور) بلامانع است.

یادداشتی که ملاحظه می کنید، مقاله ای است به قلم آقای امیرعباس ستایشگر در خصوص تنظیم در گروه نوازی های استاد پایور که در شماره آبان 1390 مجله هنر موسیقی به چاپ رسیده است. با وجود برخی اشارات کلی که به نظر حقیر در این مقاله موجود است، انتخاب این موضوع خاص یعنی بحث تخصصی تنظیم آثار استاد پایور، توضیحات مربوط به سیر تاریخی گروه نوازی در ایران، عنوان کردن برخی نکات دقیق تر در تنظیمات و صدادهندگی گروه پایور و مقایسه آن با دیگر آثار، آوردن مثال های اجرایی و نهایتا ارائه نگاه دقیق تر و تخصصی تر به تنظیم های گروه استاد پایور از ویژگی های مثبت این مقاله است که می تواند برای دوستان علاقه مند مفید واقع شود.  

نگاهی بر مقوله « تنظیم» بر گروه نوازی های « فرامرز پایور»

مقدمه: ارکستر پایور جدی ترین گروه موسیقی در تاریخ گروه نوازی موسیقی ایرانی است. نگاهبانی کردن از اصول گروه نوازی با ابداع برخی موارد فنی، استقلال ذهنی نوازنده در هنگام اجرای پارتیتورهای از پیش نگاشته شده، کوک بی نظیر گروه که تا به امروز نمونه بارز هر اجرای صحنه ای استاندارد است و ... بسیاری از موارد مختلف که بر مدعای جمله نخست صحه می گذارد. فرامرز پایور از نخستین پیشگامان گروه نوازی است و تنها آهنگسازی است که در زمان واحد با دو گونه ارکستر از لحاظ سازبندی و صدادهی به عنوان آهنگساز و سرپرست بطور مداوم و طولانی کار کرده است. اما نکته ای که این نوشته بر اساس اثبات و یا تفسیر آن نوشته شده است، مقوله « تنظیم» در ارکستر پایور می باشد که خود نقطه عطفی است در راستای سیر تاریخی اجرای موسیقی.