استاد فرامرز پایور، پدر سنتور ایران

تقدیم به خانواده بزرگ سنتورنوازان و دوستداران موسیقی ملی ایران... این وبلاگ به بررسی آثار،سبک، شخصیت و کلیه ابعاد زندگی هنری استاد پایور اختصاص یافته. دوستان عزیز، برداشت و استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز است...لطفا به حریم یکدیگر احترام بگذاریم

استاد پایور به قلم پرویز مشکاتیان
ساعت ۳:۱٦ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱٦ امرداد ۱۳٩۱  کلمات کلیدی: مقاله پرویز مشکاتیان درمورد فرامرز پایور ، کتاب زندگی نامه پرویز مشکاتیان ، تصنیف چشم نرگس(خواهم که بر زلفت) ، سبک سنتورنوازی پایور و مشکاتیان

طبق درخواست یکی از دوستان وبلاگ، در این یادداشت به نوشته استاد مرحوم، پرویز مشکاتیان درمورد استاد پایور می پردازم. این مقاله در زمان حیات استاد و در سال 1378 در مجله هنر موسیقی شماره 14 در سلسله مقالاتی با نام « استادمان پایور» منتشر شده و بعدها در کتاب آوای مهرآیین (زندگی نامه پرویز مشکاتیان)_ نوشته مهران حبیبی نژاد_ آمده است. 

خواندن این مطالب برای سنتورنوازان به ویژه افرادی که سبک استاد مشکاتیان را دنبال می کنند، می تواند جالب و آموزنده باشد. چراکه برخی از آنها به اشتباه گمان می کنند که با پیروی از شیوه شادروان مشکاتیان، نیازی به حرمت گذاری به پدر سنتور نوازی ایران، استاد فرامرز پایور و خدمات ارزشمند ایشان ندارند! متأسفانه جامعه امروز ما پیروی از یکی را با انکار دیگری توأم کرده و به خصوص در جوانان امروزی می بینم که گاهی متجدد بودن خود را بهانه ای برای ناسپاسی نسبت به زحمات اسطوره های تاریخ هنر قرار می دهند!

در هرحال سبک این دو هنرمند تفاوت های بسیاری در نوازندگی و آموزش دارد که در باید جای خود بررسی گردد، اما گذشته از جنبه اطلاع رسانی در مورد بیانات شادروان مشکاتیان در مورد استادمان پایور، پیامم از ارسال این یادداشت این است که خود ببینیم و بدانیم که این هنرمندان نسبت به خدمات هنری یکدیگر قدرشناس بودند و حالا شاگردان و نسل های بعدی آنها، به بهانه تفاوت سبک که اتفاقا لازمه پویایی هنر است، با یکدیگر بی مهری و گاه بی حرمتی و جدال می کنند! افرادی که این دو استاد را می شناسند، به خوبی می دانند که مشکاتیان با نوای مضراب های سنتور پایور در جشن شیراز و شب نیشابور، عشق به سنتور را تجربه کرد و راهش را در این وادی دنبال نمود. سپس خود سبکی نو آفرید و البته خواستگاه هنرش را فراموش نکرد.

بنابراین بیاییم به جای کوفتن بر طبل دشمنی، عقاید متفاوت و رنگ های متفاوت هنری را تحمل کنیم و سعی کنیم از هریک نکته ای برگیریم. نوگرایی هیچ گاه به معنی پایمال کردن اصالت نبوده و نیست! 

روح هر دو هنرمند شاد باد...

و اینک مقاله «استادمان پایور» به قلم پرویز مشکاتیان:

 

 

صبر بسیار بباید پدر پیر فلک را

که دگر مادر گیتی چو تو فرزند بزاید

« تاکنون هیچ گاه حافظ تنهایم نگذاشته است و هر آینه که به درماندگی رسیده ام به مددم آمده است. از من خواسته شد در مورد استاد پایور مطلبی بنگارم،... دیرکرد نوشتار، خود خبر از دشواری کار را می داد. شاید تا همین اکنون اولین بار باشد که یکسره گیج شده ام. همیشه در هر موردی حرفی، سخنی، نکته ای داشته ام و به راحتی، ولی این بار نمی دانم از چه زاویه ای نگاهم را به کاغذ درآورم. اگر بخواهم یک بازنگری درمورد کارهای انجام شده توسط استاد بنگارم که مثنوی هشتاد من خواهد شد که تازگی نخواهد داشت. به دلیل روانی کار هنری استاد و دیگر اینکه "آفتاب آمد دلیل آفتاب" ... 


 
اجرای تصویری استاد پایور در دستگاه شور
ساعت ۱٠:٠٩ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ۱۱ امرداد ۱۳٩۱  کلمات کلیدی: دانلود دونوازی استاد پایور و استاد اسماعیلی ، دانلود چهارمضراب شور پایور ، نکات مهم در تکنوازی استاد پایور ، تأثیر آهنگسازی پایور بر هنرمندان دیگر

اجرای تصویری که ملاحظه خواهید کرد، بخشی از سنتور نوازی استاد پایور در دستگاه شور با همراهی ضرب استاد اسماعیلی است. به نظر می رسد برنامه بخشی از یک اجرای غیر رسمی باشد که تصویربرداری شده و کیفیت صوت و تصویر نسبت به دیگر آثار تصویری به جای مانده از آن زمان خوب است. در این برنامه، دیگر اعضای گروه پایور از جمله استادان ظریف، عبدالوهاب شهیدی و احتمالا خانم پروین صالح(؟) و... حضور دارند.

استاد پایور در این اجرا، درآمد و چهارمضراب شور را به زیبایی و با همراهی جذاب استاد اسماعیلی به یادگار گذاشته اند. این دو استاد، زوج هنری بسیار پرکار و حرفه ای بودند که کمتر در عالم موسیقی نظیرشان دیده شده و در این برنامه شاهد اجرای آنها در زمان اوج هنری شان هستیم. البته پیش از آقای اسماعیلی، استاد پایور همکاری جدی و همنوازی های تکرار نشدنی با استاد حسین تهرانی (خداوندگار تمبک) داشتند که پس از درگذشت استاد تهرانی، این همکاری با برترین شاگرد ایشان یعنی استاد محمد اسماعیلی ادامه یافت.   

دانلود اجرای استاد پایور و استاد اسماعیلی در شور

توضیحات:

1. چهارمضراب شور در متر 6/16 و با پایه ای از پایه چهارمضراب های سبک استاد صبا آغاز می شود و چنانکه در سبک آهنگسازی استاد پایور می شناسیم، به تدریج بسط و گسترش پیدا کرده و بر پیچیدگی آن افزوده می شود. پایه شروع این چهارمضراب در چهارمضراب ماهور کتاب سی قطعه استاد پایور نیز استفاده و پرداخته شده است.

2. در دقیقه 3:07 برنامه، ملودی بسیار زیبایی توسط استاد اجرا شده که این ملودی و نغمه های نظیر آن در آثار آهنگسازان بعدی به خصوص استاد پرویز مشکاتیان و... به کرات مورد استفاده و الهام بخش بوده است. این نکته که آثار و نغمات استاد پایور دستمایه و الگوی بسیاری از سنتورنوازان دیگر سبک ها قرار گرفته، نکته ای است که شاید امروزه مورد غفلت واقع می شود. با این حال، آنچه به یقین می توانم بگویم این است که هر سنتورنوازی که ادعا کند از سنتورنوازی و سبک پایور تأثیری نپذیرفته، ادعای بی اساسی نموده و کارهای ایشان مانند سرچشمه سنتورنوازی ایرانی است. دیگر اینکه تند و تیزی و چالاکی مضراب های استاد در این قسمت به روشنی خودنمایی می کند. 

3. در دقیقه 3:41 برنامه، فرم مضرابی بسیار دشواری از جهت نوازندگی سنتور به کار رفته که نظیر آن را در چهارمضراب عراق ماهور استاد (کتاب قطعات مجلسی) و چهارمضراب بیداد (سی قطعه چهارمضراب) که هر دو از دشوارترین چهارمضراب های سنتور هستند، شاهدیم. در این فرم، دست راست و چپ دو الگوی ملودیک مجزا را دنبال می کنند و ذهن در آن واحد باید دو فرمان جداگانه به دو دست بدهد! این در حالی است که ملودی اصلی، برخلاف روش متداول سنتور، توسط دست چپ (روی سیم های سفید) اجرا می شود و دست راست پایه های ملودیک متغیری (روی سیم های زرد) اجرا می کند. اجرای تمیز و درست ملودی دست چپ و آکسان ها نیاز به تمرکز ویژه دارد که بهترین نمونه اجرای این فرم را در همین قطعه نوازندگی استاد می بینیم. اجرای زیبا و متناسب استاد اسماعیلی به ویژه در همراهی ملودی این قسمت، در خور توجه است.

4. از دیگر نکات نوازندگی استاد پایور، اکول صحیح و حالت صحیح فیزیک بدن در حین نوازندگی است. بازهم تأکید می کنم تاکنون در هیچ یک از سبک های نوازندگی سنتور در طول تاریخ، اکول صحیح نوازنده به این حد مد نظر نبوده و رعایت نشده است. تمام اصول صحیح نشستن و مضراب زدن مکتب پایور که در کتاب دستور سنتور بطور کامل توضیح داده شده، به گونه ای است که برای فیزیک بدن، تسلط در اجرا و پیشگیری از عادات نادرست نوازندگی، بهترین حالت می باشد.

5. ریزهای استاد در عین پختگی و دلپذیری، شمرده و مفهوم هستند و این به جذابیت آنها افزوده. در نوازندگی ایشان حتا در پاساژهای طولانی، ابدا گزافه گویی، ستیز با ساز، سرعت نابجا و درهم بودن اصوات و جملات وجود ندارد. شیوه نوازندگی ایشان کلاسیک است و همانطور که می دانیم، هنر کلاسیک با گذشت زمان هرگز اصالتش را از دست نداده و رنگ کهنگی نمی گیرد.

توجه: تصویر قدیمی آلبوم دستور سنتور و بروشور آن که دربردارنده لیست شاگردان مورد تأیید استاد پایور است، برای مشاهده و دانلود دوستان گرامی اضافه شد. لطفا برای دیدن آن به (ادامه مطلب) یادداشت قبلی با عنوان "اسامی شاگرادان استاد پایور" مراجعه فرمایید. با تشکر

 

مطالب مرتبط:

صفحه آثار تصویری استاد پایور

   


 
اسامی شاگردان استاد پایور
ساعت ۱۱:٢۳ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۸ امرداد ۱۳٩۱  کلمات کلیدی: فهرست اسامی شاگردان استاد پایور ، فارغ التحصیلان مکتب پایور ، آلبوم آموزشی دستور سنتور ، قابل توجه شاگردان استاد فرامرز پایور

در این یادداشت، جهت آشنایی بیشتر دوستان سنتورنواز، به ذکر نام برخی از شاگردان استاد پایور که از نظر استاد پایور شایستگی تدریس و راهنمایی هنرجویان را دارند می پردازیم اما پیش از ذکر اسامی، توضیح چند نکته ضروری به نظر می رسد:

در بهمن ماه 1371، استاد آلبوم آموزشی دستور سنتور را روانه بازار کردند و در بروشور نوار، جهت راهنمایی هنرجویان، از شاگردان صاحب صلاحیت خود در مراحل مختلف هنری نام بردند تا هنرجویانی که در جستجوی معلمی دانا هستند یا در شهرستان ها ساکن بوده و نیاز به آموزگار سنتور دارند، با مراجعه به تهران یا مراکز استان ها بتوانند از محضر شاگردان استاد بهره بگیرند.

این حرکت استاد، البته حاکی از دلسوزی و دقت نظر ایشان در راهنمایی هنرجویان شهرستانی و ارتقاء کیفیت آموزش علاقه مندان سنتور بود و به نظر بنده یک تضمین هنری بود برای کسانی که نمی توانستند از امکانات تهران استفاده کنند. چراکه متأسفانه افرادی هستند که در شهرستان ها و محیط های کوچک و دور از تهران، با نام و سابقه ساختگی شاگردی در مکتب استاد پایور، علاقه مندان را گمراه و هنرجویان را مورد سوء استفاده تجاری قرار می دهند. استاد پایور با اطلاع یافتن بر چنین مشکلی، تصمیم به ذکر نام شاگردان باصلاحیت خود در امر تدریس نمودند تا دوستداران سنتور در مناطق دور نیز بتوانند از معلمان سنتور تأیید شده نزد استاد کسب دانش کنند.