استاد فرامرز پایور، پدر سنتور ایران

تقدیم به خانواده بزرگ سنتورنوازان و دوستداران موسیقی ملی ایران... این وبلاگ به بررسی آثار،سبک، شخصیت و کلیه ابعاد زندگی هنری استاد پایور اختصاص یافته. دوستان عزیز، برداشت و استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز است...لطفا به حریم یکدیگر احترام بگذاریم

پایور از زبان استاد حسین دهلوی (قسمت دوم)
ساعت ۱٢:٤٧ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٦ تیر ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: کنسرتینو برای سنتور و ارکستر ، آلبوم آثاری از حسین دهلوی

 دوستان گرامی، در اینجا توجه شما را به ادامه سخنان استاد دهلوی در مورد استاد پایور و نیز قطعه زیبایی از ایشان همراه با بررسی اجمالی اثر و لینک دانلود جلب می نمایم: 

... یکی از امتیازات برجسته این هنرمند در این است که در کارهای هنری اش همیشه روحیه ای پیشرو دارد و ضمن نگرش به گذشته، نگاهش به آینده است و با زمان حرکت می کند؛ به همین سبب در تابستان 1337 که قصد خود را مبنی بر تصنیف قطعه ای برای سنتور و ارکستر با این تلاشگر راه موسیقی ملی در میان گذاشتم، بسیار استقبال کرد و قسمت هایی را برای کار پیشنهاد نمود که با همفکری هایی که با هم داشتیم، به صورت قطعه ای برای سنتور و ارکستر نوشته شد و آقای دکتر زوان هاکوپیان مدیر مجله موسیقی که در آن سال ها تدریس فرم موسیقی را در هنرستان عالی موسیقی بر عهده داشت، نام «کنسرتینو» بر آن نهاد و من نیز این نام را به کار بردم. در حقیقت، این نخستین گام در این زمینه بود که حاصل اولین همکاری ما نیز محسوب  می شد.

 

 

از راست به چپ:محمد اسماعیلی،حسین دهلوی،گلنوش خالقی،فرامرز پایور

 


در پیشگفتار این قطعه که 23 سال بعد چاپ و منتشر شد، چنین آمده است:« از آنجا که در تصنیف قطعات مختلف، پیوسته علاقه زیادی به بهره گیری از سازهای ایرانی داشتم، پس از آنکه در چندین اثر پیشین، تعدادی ساز مضرابی را به صورت گروهی مستقل به کار گرفتم، بدین فکر افتادم که در راه بهره وری بیشتر از این سازها و در مسیر پیشرفت موسیقی ملی ایران، قطعاتی برای بعضی از این سازها به همراهی ارکستر تصنیف نمایم. نخستین سازی که نظرم را جلب کرد، سنتور بود. اما استفاده از این ساز در ارکستر به علت محدودیت ها و دشواری هایی که از لحاظ کوک و ایجاد صداهای کروماتیک دارد، با مشکلات زیادی رو به رو بود و چنانچه در مقابل ارکستر قرار می گرفت، این دشواری ها دوچندان می شد. با این حال با پیگیری بسیار این اندیشه را دنبال کردم و با تماس و همکاری که از دیرباز با آقای فرامرز پایور، هنرمند ارزنده این ساز داشتم، در تابستان 1337 قطعه «کنسرتینو برای سنتور و ارکستر» را در چهار قسمت با همکاری ایشان تصنیف کردم که برای نخستین بار، سنتور _ این ساز ملی_ با همه دشواری هایی که به آن اشاره رفت، همچون سازی که قادر است در مقام تکنوازی در برابر ارکستر جلوه کند، پایگاهی در خور خود یافت. لازم به یادآوری است که بخش سنتور تکنواز این کنسرتینو از آقای فرامرز پایور است که شکل نهایی آن به دنبال همکاری هایی که در آفرینش این قطعه داشتیم، به دست آمده است.

با تصنیف قطعه کنسرتینو در چهل و دو سال قبل (که شرح آن گذشت)، همکاری ما عملا در مرحله فعال تری قرار گرفت و در هر برنامه ای که این قطعه اجرا می شد، مورد استقبال فراوان قرار می گرفت. نخستین اجرای این قطعه (به صورت کنسرت) در اول آبان ماه 1337 به وسیله ارکستر شماره یک هنرهای زیبای کشور در برنامه انجمن هنری جوانان در تالار فرهنگ انجام گرفت و پس از آن به دفعات در برنامه های مختلف برای مردم و برنامه های دیگری به اجرا درآمد. از جمله: برای اعضای انجمن فیلارمونیک تهران؛ برنامه فرهنگیان، برای اعضای شرکت نفت و علاقه مندان در شهرهای آبادان و مسجد سلیمان؛ در کنگره بین المللی موسیقی تهران (19 فروردین 1340)؛ دانشگاه تهران برای استادان، دانشجویان و دانشگاهیان؛ رامسر ( به مناسبت تشکیل کنگره پزشکی ایران)؛ تالار دانشکده ادبیات و علوم دانشگاه شیراز برای دانشگاهیان و مردم شهر؛ برای اعضای کنگره حقوق بشر (در8 اردیبشت 1347) که در تهران تشکیل شد. همچنین از نیمه دوم سال 1347 در کنسرت های ارکستر ایرانی تالار رودکی و در سال 1358 با ارکستر هنرآموزان اداره کل آموزش هنری نیز به اجرا درآمد که در مجموع، این قطعه در آن سال ها بیش از پنجاه بار در کنسرت های مختلف و برنامه های تلویزیونی اجرا شد. جالب است یادآوری کنم، در اولین برنامه ای که قطعه مزبور را در تلویزیون ایران اجرا کردیم (بین مهر و اسفند 1371)، شاید برای نخستین بار بود که در اجرای زنده برنامه ای در تلویزیون ( که معمولا مدت برنامه ها پیش بینی شده است) درخواست تکرار آن شد؛ به طوری که مسئولین و کارکنان تلویزیون با دست زدن بسیار آنقدر استقبال کردند که ماناچار شدیم قسمتی از آنرا تکرار کنیم.

دانلود قطعه کنسرتینو برای سنتور و ارکستر

تاریخ ضبط: 1369، تکنواز سنتور: استاد فرامرز پایور

دوستان عزیز، به جهت رعایت ارتباط مطالب، در این بخش به بررسی و توضیحات بیشتر در مورد قطعه زیبای کنسرتینو برای سنتور و ارکستر میپردازم. ادامه سخنان استاد دهلوی در یادداشت بعدی ارسال خواهد شد.  

این اثر زیبا در آلبومی از استاد دهلوی با نام آثاری از حسین دهلوی1 در سال 1369توسط موسسه فرهنگی هنری ماهور منتشر شده و نت (پارتیتور) آن نیز ابتدا در سال 1360 و مجددا در سال 1380 توسط استاد دهلوی به چاپ رسید. مدت زمان اجرا، حدود 15 دقیقه و 15 ثانیه می باشد.

گروه بندی سازهای ارکستر عبارتند از: 2 فلوت، ابوا، 2 کلارینت سی بمل، 2 کلارینت باس سی بمل، سنتور اول و دوم، تار اول و دوم، عود، سنتور سولو، ویولن اول و دوم، ویولا، ویولنسل، کنترباس.          

تعداد سازهای مضرابی در اجرای این آهنگ و قطعات مشابه در ارکستری  که بخش ویولن اول آن با 8 نوازنده اجرا می شود، بدین ترتیب است: سنتور اول و دوم هر بخش 2 نوازنده، تار اول و دوم و عود هر بخش 4 نوازنده، جمعا 16 نوازنده که به نسبت شرایط و امکانات، این تعداد ساز مضرابی تا حدی قابل تغییر است.

این قطعه شامل چهار قسمت است:

 1)اصفهان، 2)لیلی و مجنون، 3)چهارمضراب چهارگاه، 4)ماهور

با وجود محدودیت های فراوان در کوک سنتور، تا حد امکان تضادهایی در قسمت های مختلف کنسرتینو در نظر گرفته شده. به همین جهت، پس از قسمت هایی در اصفهان و گوشه لیلی و مجنون، از مقام چهرگاه و سپس ماهور استفاده شده که کاملا از هم متمایزند. در عین حال، ویژگی های ظریف موسیقی ملی، جدا از هر گونه پیرایه محفوظ مانده و استفاده از عوامل تکنیکی، محتوا را تحت الشعاع قرار نداده است.

کوک سنتور تکنواز برای اجرای هر چهر قسمت این قطعه_ به ابتکار استاد فرامرز پایور_ بدین ترتیب است:

1) خرک های چهارم (سیم های زرد، سفید و پشت خرک)، لاکرن

2) خرک های هشتم، می بمل

3)خرک های نهم، فادیز

4)بقیه خرک ها همه بکار

بخش سنتور های ارکستر به ترتیبی نوشته شده است که اگر سنتور کرماتیک در دسترس نباشد، بتوان از سنتور های معمولی (9 خرک) استفاده کرد. بدین ترتیب برای اجرای کامل این قطعه می توان کوک سنتور های ارکستر را مانند کوک سنتور تکنواز در نظر گرفت، به جز خرک چهارم که در سنتور های ارکستر باید هر سه پوزیسیون لا بکار باشد.

بر گرفته از کتاب کنسرتینو برای سنتور و ارکستر، حسین دهلوی،فرامرز پایور،تهران1380

دوستان عزیز، امیدوارم با دقت نظر به این اثر بی بدیل گوش فرا دهید. ابتکارات و ظرایف خاصی که بیش ار نیم قرن پیش، در ساخت این اثر به کار برده شده، علاوه بر یگانگی اثر، نشان از نبوغ هنری این دو استاد بزرگ موسیقی مان دارد که در آن زمان اثری چنین جاودانه را خلق نموده اند که پس از گذشت این همه سال، هنوز بی مانند است!

 گوشه لیلی و مجنون این قطعه که ساخته استاد پایور و اجرای ایشان است، پس از سالها شنیدن، هنوز چنان منقلبم می کند که بی اختیار اشکم سرازیر می شود. پس از پایان بخش پر جنبش و تکاپو در آواز اصفهان که حکایتی شیطنت آمیز و سرزنده از سنتور است، با ناله ای غم انگیز از سازهای زهی، ارکستر وارد گوشه لیلی و مجنون شده و اینجاست که همان سنتور پر جنب و جوش، حکایتی غم انگیز چون داغ دل مجنون را مرثیه میکند. این نوای سحرانگیز دست های بی مانند پدر سنتور است که روحمان را به آتش عشق مبتلا می کند! آن آه آتشین را می توان در هر رگ و پی ریزهای ازلی اش شنید و آن لحظه که نغمه سوزناک فراقش با همنوازی ارکستر فریاد می شود، گویی اندوه تمامی عاشقان عالم در وجودمان زبانه می کشد ... دل میسوزد و جان میساید... این سخن دل مجنون سنتور است یا لیلی سفر کرده ما که چنین تسخیرمان می کند؟

دلتنگم و دیدار تو درمان من است             بی رنگ رخت زمانه زندان من است

بر هیچ دلی مباد و بر هیچ تنی                آن کز غم هجران تو بر جان من است