استاد فرامرز پایور، پدر سنتور ایران

تقدیم به خانواده بزرگ سنتورنوازان و دوستداران موسیقی ملی ایران... این وبلاگ به بررسی آثار،سبک، شخصیت و کلیه ابعاد زندگی هنری استاد پایور اختصاص یافته. دوستان عزیز، برداشت و استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز است...لطفا به حریم یکدیگر احترام بگذاریم

رنگ شهر آشوب (قسمت دوم)
ساعت ۱:٤۸ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢۳ شهریور ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: کتاب رنگ شهر آشوب ، آلبوم رنگ شهر آشوب ، رنگ شهر آشوب ، کتاب معارف پایور

دوستان گرامی، ادامه توضیحات استاد پایور و تحلیل رنگ شهرآشوب را تقدیم حضورتان میکنم: (قسمت اول توضیحات در یادداشت قبل ذکر شد)

دانلود رنگ شهرآشوب، تکنوازی استاد فرامرز پایور

... بطور کلی رنگ برای رقص ساخته و تنظیم می شده و معمولا در آخر یک برنامه موسیقی اجرا می شده و توأم با رقص بوده است و هر تکه از آن دارای حرکات (فیگورهای) خاصی که توسط استادان فن تنظیم و تعلیم داده می شده، مطابقت کامل با ملودی های رنگ داشته است. متأسفانه کسانی که با این فیگورها آشنایی داشته اند، یا درگذشته اند و یا آنها را به دست فراموشی سپرده اند.

مبحث رقص در موسیقی سنتی و محلی ایران، خود مقوله مهم و جداگانه ای است که می بایستی توسط پژوهشگران موسیقی ایرانی تحقیق و مطالعه و مورد بررسی دقیق قرار گرفته و رساله جامعی در مورد آن تهیه و منشر گردد.

بعد ها که رقص ها متروک شده و فقط موسیقی آنها که همان رنگ ها باشند باقی مانده اند، این قطعات جزئی از ردیف موسیقی ایران درآمده و بیش از آنکه به جنبه حالت آنها توجه شود، جنبه تکنیکی آن بیشتر مورد تأکید قرار گرفته و اغلب تکه های آن برای تمرین قدرت مضراب تنظیم شده اند.  

       


به همین علت، اینجانب نیز در تنظیم این قطعه برای سنتور سعی بر آن داشتم که بیشتر مضراب های اصیل و پر سنتور را در نوشتار آن به کار برم که در نتیجه اجبارا سرعت (مترونم) آن سنگین تر از ریتم رنگ های معمول ( که اغلب با ضرب نسبتا تند اجرا می شوند) تنظیم شده. بعدا فکر کردم که بهتر است این قطعه را با ضرب معمولی رنگ نیز تنظیم و در اختیار دوستداران و نوازندگان این ساز قرار دهم. موضوع را با دوست و شاگرد عزیزم آقای سعید ثابت در میان گذاشته و از ایشان خواستم که آن را با مضراب های ساده تر و در نتیجه ضرب تندتر تنظیم کنند که در چاپ های بعدی ضمیمه این کتاب گردد. ایشان نیز با کمال دقت و مهارت این مهم را به عهده گرفته و اکنون که این مجموعه حاضر و چاپ می شود، لازم می دانم از زحمات ایشان در این زمینه تقدیر نموده و موفقیت شان را از خداوند آرزو نمایم. در خاتمه از دوتن از شاگردان دیگرم، آقایان پیمان و پژمان آذر مینا نیز به خاطر کنترل نت ها و نظریات مفیدی که در اصلاح بعضی از مضراب ها دادند، تشکر می کنم. « فرامرز پایور »

توضیحات:

کتاب رنگ شهرآشوب که در خرداد ماه 1363 توسط استاد پایور به چاپ رسیده، شامل 2 بخش است. بخش نخستین، کل رنگ شهر آشوب با تکنیک ها و مضراب های پر و تمپوی سنگین که اجرای آن نیازمند توان بالای دست و درک کامل هنرجو از کلیه مضراب های سنتور و حالات آن می باشد. از این رو زمان نواختن این کتاب معمولا در دوره عالی  یعنی پس از پایان کتاب ردیف چپ کوک استاد پایور و کتاب پیش درآمد و رنگ (بخش چپ کوک) می باشد. بخش دوم کتاب، مشتمل بر بازنویسی و تنظیم مجدد رنگ شهرآشوب، منتها با مضراب های ساده تر و تمپوی بالاتر است. همانطور که خواندید تنظیم این بخش توسط جنابآقای سعید ثابت، از شاگردان برجسته و پر سابقه استاد پایور و  زیر نظر استاد، صورت گرفته است. در صورتی که شاگرد به تکنیک و قدرت لازم جهت اجرای اصل قطعه نرسیده باشد،‌ می تواند با فراگیری بخش دوم توان خود را بالا برده و در عین حال رنگ شهر آشوب را به طور کامل اجرا نماید. همچنین اجرای هر دو بخش با تکنیک ها و مضراب های متفاوت، سبب افزایش مهارت و قدرت هنرجو  و تسلط بیشتر به نغمات آن خواهد شد.

نت این قطعه در هر بخش، در 28 صفحه و در آلبوم صوتی رنگ شهرآشوب توسط استاد پایور به زیبایی وصف ناپذیری و با مضراب بی نمد در 39 دقیقه و 49 ثانیه اجرا گردیده است. جالب اینکه قطعات مختلف رنگ، به طور پیوسته و تنها در قسمت هایی با سکوت های نسبتا کوتاه به هم متصلند که این خود نشانگر قدرت و توان لازم جهت اجرای ممتد به مدت حدودا 50 دقیقه یا به عبارتی 28 صفحه پشت سر هم می باشد! 

در ساخت این رنگ،‌ تقریبا تمام تکنیک ها و اشکال مختلف مضراب گذاری،‌ ریز و تکیه به کار رفته و به نوعی ماحصل کلیه آموزش های قبلی سنتور در یک قطعه جمع آوری شده است.

بخشی از توضیح سرکار خانم ارفع اطرائی در این مورد که در کتاب معارف پایور آمده بدین شرح است: « نتیجه یکی از پژوهش های ارزنده استاد پایور، جمع آوری و تألیف کتاب فوق است که با استفاده از کل توانایی ها و تکنیک های نوازندگی سنتور، برای این ساز در دستگاه شور و  آوازهای منشعب از آن تنظیم شده است. استاد عقیده داشتند که این قطعه ها، بخشی از ردیف موسیقی ایران هستند. این مجموعه دارای پایه ای یک میزانی و تکرار آن است و این پایه در طول 33 قسمت حضور دارد. ریتم نسبتا سنگین این رنگ، بر اساس رقص های گروهی و موضوعی و نظام مند معمول در دوره قاجار تنظیم شده است. این مجموعه با وزن شش هشت و تمپوی سیاه نقطه دار= 72 شروع می شود، در نغمات پایانی به سیاه نقطه دار= 92 رسیده و در سیزده میزان آخر با تمپوی 112 تمام می شود. یعنی اصول اجرایی رنگ های قدیمی در آن شنیده می شود.

نکته ای که در آخر بدان اشاره می کنم و البته یکی از مهمترین شاخصه های اخلاقی استاد پایور می باشد، ‌اینکه استاد پایور هرچند از لحاظ هنری در صدر بودند، همواره به شاگردان خود به عنوان آیندگان موسیقی این سرزمین بها می دادند. ایشان به شاگردانی که در حال فارغ التحصیلی از مکتب ایشان بودند، اجازه و حتا وظیفه انجام رساله ای ارزشمند در ساز خود را واگذار می کردند تا آنها ضمن مسئولیت پذیری در این زمینه، به استقلال فکری و عملی دست یابند و این نکته ای است که عده زیادی به اشتباه فکر می کنند که استاد پایور اختیار و ابتکار را از شاگردان خود سلب می کردند که ابدا بدین صورت نبوده است. استاد پایور، معلم و استادی بود که بی دریغ می آموخت تا از شاگرد، استاد بسازد...!

دیگر منابع:

کتاب رنگ شهرآشوب، تنظیم برای سنتور: فرامرز پایور، خرداد 1363

 کتاب معارف پایور، نوشته ارفع اطرائی، تهران 1390