استاد فرامرز پایور، پدر سنتور ایران

تقدیم به خانواده بزرگ سنتورنوازان و دوستداران موسیقی ملی ایران... این وبلاگ به بررسی آثار،سبک، شخصیت و کلیه ابعاد زندگی هنری استاد پایور اختصاص یافته. دوستان عزیز، برداشت و استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز است...لطفا به حریم یکدیگر احترام بگذاریم

سالروز میلاد استاد صبا و مصاحبه ای با استاد پایور _قسمت اول
ساعت ٩:٠۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٤ فروردین ۱۳٩۱  کلمات کلیدی: مصاحبه استاد پایور ، زادروز استاد ابواالحسن صبا ، استاد صبا از زبان استاد پایور ، کتاب زمزمه های پایدار

با عرض سلام و آرزوی توفیق برای همه دوستان وبلاگ. 

بر اساس بسیاری از روایات، 14 فروردین ماه مصادف است با سالروز میلاد استاد فقید و بی همتا،‌ ابوالحسن صبا. استادی یگانه که تا موسیقی ایرانی به حیات خود ادامه می دهد،‌ اثر نوازش های پدرانه این استاد بزرگ بر چهره فرهنگ و هنر این سرزمین خواهد درخشید. استادی که به حقیقت نمونه معلمی والا در موسیقی ایرانی بوده و خواهد بود. آنکه پایورها، تهرانی ها، کسایی ها، تجویدی ها و ... در مکتب او پرورش یافتند و خود، سرچشمه نبوغ های آتی عالم موسیقی گشتند.

به همین یمن خجسته، مصاحبه ای از استاد پایور که در خصوص شادروان استاد صبا صورت گرفته و احتمالا برای بسیاری از دوستان تازگی دارد را تقدیم می کنم. این مصاحبه توسط سرکار خانم فروغ بهمن پور انجام شده و در کتاب ایشان با عنوان «زمزمه های پایدار، با بزرگان شعر و موسیقی» به چاپ رسیده است.

فرامرز پایور و ابوالحسن صبا

 

فرامرز پایور:

اگر صبا نبود، موسیقی هم نبود

من افتخار این را داشتم که تا آخر عمر استاد در کنارش باشم، از محضرش استفاده کنم و تا جایی که از دستم برمی آید در چاپ کتاب هایش کمک او باشم. تا جایی که اطلاع دارم استادم در سنین طفولیت تحت نظر پدرش مرحوم کمال السلطنه که خودش کمال هنر بود و شخصیت برجسته و قابل احترام برای همه، فراگیری موسیقی را آغاز نمود. ابوالحسن صبا (پسر ایشان) علاوه بر تحصیل عمومی و کارهای ظریفی مثل خط، نقاشی، منبت کاری، به مدت 12 سال نزد استاد میرزا عبدالله سه تار را آموخت و بهتر از هر کسی ردیف های میرزا عبدالله را فراگرفت ( البته به طور سینه به سینه). اطلاع دارم که استاد صبا با دستخط خود ردیف های میرزا عبدالله را نوشته و به خط نت درآورده که متأسفانه مفقود شده. انشاالله این مطالب دست افراد روشنفکر باشد تا آن را در اختیار مردم بگذارند. ضمنا استاد، کمانچه را نزد حسین خان اسماعیل زاده فراگرفت. اساتید بزرگی مثل رکن الدین مختاری، آقای مبشری، حسین خان یاحقی نیز از محضر استاد اسماعیل زاده کسب فیض نموده اند. بعدا استاد صبا مطالبی را که فراگرفته بود به ویولن منتقل نمود، البته به بهترین وجه ممکن. هرچند به استاد انتقاداتی هم می شد که چرا ساز فرنگی را انتخاب کرده است. او راهنمای خوبی برای کسانی که ویولن را از طریق کمانچه فراگرفتند، شد.


اگر آثار به جا مانده و نوارهای خصوصی استاد را خوب مطالعه کنید، درمی یابید که او به طور شایسته و کاملی موسیقی اصیل را روی یک ساز فرنگی به اسم ویولن پیاده کرد.

دیگر اینکه او ابتکاراتبی در آرشه کشی و نوازندگی ویولن داشته، مثل آثار جاودانه اش «رقص چوپی، چهارمضراب ها، رنگ ها و قطعات دیگر». او مقداری ضرب و سنتور هم کار کرده و همکاری مفیدی با استاد حبیب سماعی داشته است. البته برخی به غلط می پندارند که استاد، شاگرد سماعی بود. این طور نیست. ولی این نکته را نمی توان انکار کرد که استاد صبا از مجالست و همکاری با استاد سماعی بهره های فراوانی برده است. با استفاده از تکنیک استاد سماعی، مطالعه تجربه و نوازندگی خودش روی سازهای مختلف، ردیف خاصی برای سنتور تهیه کرد. او با مشقت فراوان این ردیف را تهیه کرد. زمانی که او دست به این اقدام زد، سنتور ساز کم اهمیتی بود و مردم اصلا به ردیف اهمیتی نمی دادند و این نشان می دهد که استاد صبا چقدر دوراندیش بوده است. 

کتاب هایی که برای سنتور نوشتند چه ویژگی هایی دارد؟

این کتاب ها دارای سه ویژگی خاص است:

1. تکنیک صحیح سنتور در آن رعایت شده است.

2. ردیف موسیقی اصیل ایرانی در آن وجود دارد.

3. به نت یا موسیقی علمی نوشته شده است.

هنرجویی که از این کتاب ها استفاده می کند سه مرحله از موسیقی را می آموزد، یعنی هم نت خوانی را فرامی گیرد و با موسیقی علمی آشنا می شود، تکنیک صحیح سنتور را می آموزد و هم ردیف های اصیل موسیقی را فرا می گیرد. البته ما نوازندگان بزرگی داشتیم که چون خط نت بلد نبودند، الفبای موسیقی را به فارسی می نوشتند، نکات مهم رعایت نمی شد. بیش از 40 سال از نوشتن آن کتاب ها می گذرد، این کتاب ها سال ها تدریس شده و هنوز کتاب بهتری نیامده است. البته کتابی که من نوشته ام، در دنباله آن بوده و مقداری از کسری هایش جبران شده است. اساس کار همان کتاب های صباست که باید مبنای آثار تازه و ردیف های دیگر نسل جوان قرار گیرد.

از تألیفات دیگر استاد بگویید.

استاد صبا، کتاب هایی برای سه تار و سازهای دیگر نوشته اند. کتاب سه تار فقط در دستگاه همایون و ماهور است. متأسفانه عمر کوتاهشان اجازه نداد که مطالب را تمام کنند. کتاب دیگری برای آواز نوشتند که آن هم به چاپ نرسیده، خلاصه مطالب پراکنده زیاد نوشته اند که باید جمع آوری و منتشر شود. درمورد ویولن نمی توانیم صحبت کنیم زیرا اساس کار ویولن را فقط ایشان نوشته اند. البته استاد تجویدی هم مطالب جالبی نوشته اند که باز هم بر اساس کتاب های استاد صباست. ناگفته نماند کسانی که ویولن می زدند، می گفتند که استاد ویولن را بهتر از سه تار می زند و کسانی هم که سه تار می زدند، معتقد بودند که سه تارش بهتر است. این مهارت و قدرت استاد را نشان می دهد. مرحوم استاد برومند می فرمود: « وقتی صبا و درویش خان در یک اتاق بودند، ما نمی فهمیدیم که این صباست یا درویش خان که ساز می زند».

متأسفانه عمر استاد اجازه نداد که آنچه در محفوضات و خاطر داشت، در اختیار جامعه ما قرار دهند.

 

ادامه دارد...

مطالب مرتبط:

شب یلدا به یاد صبا

عشق پایور به استاد

گذری بر خانه پدری موسیقی ایرانی

خاطره اولین دیدار با پایور جوان (استاد کسایی)