استاد فرامرز پایور، پدر سنتور ایران

تقدیم به خانواده بزرگ سنتورنوازان و دوستداران موسیقی ملی ایران... این وبلاگ به بررسی آثار،سبک، شخصیت و کلیه ابعاد زندگی هنری استاد پایور اختصاص یافته. دوستان عزیز، برداشت و استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز است...لطفا به حریم یکدیگر احترام بگذاریم

آواز دیلمان
ساعت ٩:٤٢ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٩ تیر ۱۳٩٠  کلمات کلیدی: دیلمان ، استاد ابوالحسن صبا ، ردیف ابوالحسن صبا

در ادامه بررسی آلبوم زیبای راز دل،به توضیحاتی در مورد گوشه دیلمان در آواز دشتی می پردازیم که در این آلبوم به زیباترین حالت با سنتور استاد پایور و آواز استاد شجریان اجرا شده است.

 

        


دیلمان : لحنی است در آواز دشتی مربوط به ناحیه دیلمان و اسپیلی، سرزمین پهناوری در جنوب شرقی لاهیجان. نت نویسی دیلمان و تواردش به ردیف، مرهون التفات ابوالحسن صبا به این لحن زیبای محلی است. بعد از سال های 1300، وی ماموریت اداری یافت تا ضمن سر و سامان دادن به اوضاع جوانان خطه گیلان و تاسیس مدرسه مستظرفه، در الحان محلی نیز به جست و جو پردازد. قطعات زیبای بسیاری ره آورد سفر مذکور بود که یکی از آنان دیلمان است. مشاهده منظره روستا نشینانی فرسوده از انجام کار روزانه که لحنی را گاه تنها و گاه به همراهی ساز نی زمزمه می کردند، استاد را برانگیخت و دیلمان را سر و سامانی داد، چنان که در کتاب ردیف ویولن و ردیف دوم سنتور استاد در مایه دشتی مذکور است. دیلمان در سال 1342 توسط جواد معروفی برای ارکستر تنظیم شد و در بهمن ماه همان سال در کنسرت انجمن موسیقی ملی به اجرا درآمد و در سال 1327 شمسی در فیلم طوفان زندگی با صدای بنان به گوش رسید و پس از آن، صوت بنان و دیلمان به اتفاق به مراحل اشتهار راه یافتند و دیلمان همچنین در "ردیف ابوالحسن صبا" باقی ماند تا جایی که آن را به عنوان گوشه ای از آواز دشتی (از ردیف صبا) ‌اجرا می نمایند. صبا معتقد بود دیلمان را باید با صدای دورگه خوانندگان بومی شنید تا اصالت حالات آن به گوش رسد. دیلمان در ردیف های سنتی موجود نیست، هرچند سنتی ترین الحان در روستاها و بر زبان سنتی ترین مردمان است، اما به صورت مدون در کنار دیگر الحان ردیف میرزا عبدالله یا دیگر ردیف های معتبر موجود مشهود نیست.

دیلمان فاصله سوم دشتی است با شعری بر وزن دوبیتی در بحر هزج:

چنان در قید مهرت پای بندم      که گویی آهویی سر در کمندم

"مفاعیلن، مفاعیلن، مفاعیل" آغاز می شود و در بیت دوم، ملودی از یک نت بالاتر یعنی فاصله چهارم دشتی آغاز شده و با هماهنگی با تحریر مخصوص و واژه های شعری به تونیک شور فرود می آید.

برگرفته از واژه نامه موسیقی ایران زمین: مهدی ستایشگر (جلد اول)

دانلود گوشه دیلمان با سنتور استاد پایور و آواز استاد شجریان

از نکات قابل توجه در اجرای زیبای استاد، پای بندی کامل ایشان به جملات ثبت و اجرا شده توسط استاد صبا است. پایور همواره در عین وفاداری به روایات قدما، نبوغ و سخن و لحن تازه خود را به بهترین وجه در کارش منعکس نموده است و این ویژگی از طریق مقایسه این اجرا با آواز دیلمانی که از ویولن سولوی استاد صبا به جای مانده کاملا مشهود است. جملات به زیبایی روی سنتور و با بهره گیری از تمام وسعت و امکانات اجرایی ساز سنتور و بیان حالاتی که استاد صبا در توضیحات خود بدان اشاره داشته اند، به کار گرفته شده. ملاحت خاصی که اجرای استاد پایور در ریزها و همچنین جواب آواز های پخته و متناسب در اجرا دارا بوده، سبب فضاسازی کاملی از مقصود و احساس آهنگساز است که البته در کنار آواز زیبای استاد شجریان، این دیلمان را دیلمانی بی بدیل ساخته است! از دیگر نکات جالب، استفاده از نت های کرماتیک، برگزیدن پوزیسیون سوم (محدوده سیم های پشت خرک) در کوک سنتور برای نت متغیر دشتی است که بر سوزناکی تحریر ها افزوده و همچنین استفاده نوازش گونه ایشان از ریز در سیم های پشت خرک زرد که به نوعی از ابتکارات استاد محسوب می شود.   

 

 دیلمان (آلبوم راز دل)

بهارا! بنگر این خاک بلاخیز

که شد هر خاربن چون دشنه خونریز

 بهارا! بنگر این صحرای غمناک

که هر سو کشته یی افتاده بر خاک

 بهارا! بنگر این کوه و در و دشت

که از خون جوانان لاله گون گشت

 بهارا! دامن افشان کن زگلبن

مزار کشتگان را غرق گل کن

میان خون و آتش ره گشاییم

از این موج و از این طوفان بر آییم

 دگر بارت چو بینم شاد بینم

سرت سبز و دلت آباد بینم

 اشعار: هوشنگ ابتهاج ( ه ا.سایه )