رنگ شهر آشوب (قسمت اول)

بعد از شهرآشوب و شورانگیز، اشعاری به همان روش و معنی موجود است به نام های دهرآشوب، جهان آشوب، فلک آشوب. البته شهرآشوب از نغمه های تعزیه ای به وزن شهابی نیز بوده است. 

مثال در وصف دلبر آهنگر:

     اگر آهنگری ست پیشه تو          با من ای دلربای، در ده تن

   از دل خویش وز دلم بر ساز        از پی کار،  کوره و آهن

    کآهنی نیست سخت چون دل تو    کوره ای نیست گرم چون دل من 

(سعد سلمان)

3. شهرآشوب در معنی آشوبنده شهر (صفت مرکب مرخم) نیز به عنوان ترکیبی زیبا در اشعار بسیاری از شعرای ایران به شاهدی نشسته است:

فغان کاین لولیان شوخ شیرین کار شهرآشوب 

 چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان یغما را

(حافظ)

4.شهرآشوب در ردیف موسیقی معاصر: آهنگی موزون و رنگی است در انتهای دستگاه های شور،‌ چهارگاه،‌ ماهور،‌ همایون،‌ راست پنج گاه که خود شامل بعضی از قطعات کوتاه از گوشه ها و مضراب ها و رنگ و تصنیف بوده و به همین جهت شهرآشوب در نهایت، ‌طولانی ترین رنگ در ردیف موسیقی ایران محسوب می شود.

برای مثال: شهرآشوب در دستگاه شور،‌ تنظیم استاد فرامرز پایور برای سنتور، متشکل از 32 قطعه که با خاتمه، ‌33 قطعه را تشکیل می دهد و این اسامی در آن مشهود است: گلریزان و پروانه (کبیر)، رهاوی،‌ زیرکش سلمک،‌ سلمک، ‌شهناز، ‌رضوی،‌ بیات ترک (پروانه صغیر)، افشاری، رقص چوبی و قرائی، دشتی، دشتستانی، حاجیانی، رنگ مات، دستان العرب، ابوعطا، حجاز، پاارمنی، اوج اول، اوج ثانی، اوج ثالث (چرا مخمل نمی پوشی، چرا با ما نمی جوشی) و فرود، هشدری، پروانه هشتری و خاتمه...

استاد پایور در کتاب خود « رنگ شهرآشوب برای سنتور » که در خرداد ماه 1363 به چاپ رسیده در توضیح این رنگ آورده اند که:

رنگ شهرآشوب از رنگ های بسیار قدیمی موسیقی ملی ایران است که در حقیقت، خود به عنوان یک دستگاه کامل شور ضربی (شور و متعلقات آن: ابوعطا، بیات ترک، افشاری و دشتی) می تواند محسوب شود.

چنین به نظر می رسد که این قطعه ساخته یک استاد نبوده، بلکه تکه های آن به وسیله استادان مختلف ساخته و جمع آوری شده و به هر حال به صورت حاضر به دست ما رسیده است.

ناگفته نماند که این رنگ تنها متعلق به دستگاه شور نبوده، بلکه دستگاه های دیگر موسیقی ما نیز رنگی به همین نام دارند که بیشتر اقتباس و الهام از رنگ شهرآشوب شور شده است...

دوستان عزیز، ادامه توضیحات استاد پایور و تحلیل رنگ شهر آشوب در یادداشت بعدی خواهد آمد... 

برگرفته از: کتاب رنگ شهرآشوب،‌تنظیم برای سنتور: فرامرز پایور،خرداد1363

واژه نامه موسیقی ایران زمین،‌ جلد دوم، مهدی ستایشگر

 

   

/ 9 نظر / 286 بازدید
سعید مستفیضی

سلام خانم احمدیان بزرگوار ممنون از اظهار نظر و ابراز لطف و محبت شما امیدوارم همه ی ما بتوانیم خدمتی هرچند کوچک به این موسیقی با ارزش نماییم صد البته حضور هنرمندان شایسته ای چون شما در اینترنت و پرداختن به موسیقی جدی ایران در این عرصه به قطع خدمت موثری است و ما برای شما آرزوی توفیق و سربلندی داریم . در خصوص سوالی که فرمودید ( کنسرت داخل استاد شجریان ) همانطور که مدیر کل دفتر موسیقی وزارت ارشاد هم اعلام کردند همین دو هفته پیش، در حال حاضر این کار و مقدمات این کار در دست اقدام است .اگر خبری اعلام شده ممکن است در حد ابراز امیدواری بوده باشد و گرنه سایت دل آواز هنوز خبری منتشر نکرده است . طبیعی است در شرایطی که یک مجله به خودش اجازه می دهد مصاحبه و گفتگویی که اصلا وجود نداشته را به دروغ از استاد شجریان چاپ کند ، خبرهایی از این دست هم می تواند وجود داشته باشد . استاد لطفی ، استاد شجریان ، استاد ناظری و تقریبا همه اساتید سایت های رسمی دارند و تاکید کرده اند خبرها و نظراتشان صرفا از این سایت ها معتبر است. بنده از حضور همیشگی و موثر شما در وبلاگ موسیقی سنتی تشکر میکنم و سلام گرم خانم را هم ابلاغ مینمایم ممنون

سعید مستفیضی

عذر میخواهم خانم احمدیان در ادامه نظر قبلی ، به گفته ی آقای میرزمانی مدیر کل دفتر موسیقی وزارت ارشاد در دو هفته پیش اشاره کردم که اصلاح میکنم این گفته ، چهارم مرداد بود . حدود دو ماه قبل . سپاسگزارم .

مهدی جهرمی

درود بر شما فرزند نیک ایران زمین مطلبی که در مورد وجه تسمیه شهرآشوب نوشتید چیزی بود که مدتها نمیداستم و میخواستم بدانم. بسیار از شما ممنونم نوار شهرآشوب هم برایم خاطراتی را زنده کرد. سپاسگزار و شاد باشید

ياسي

اين قطعه رو رو گوشيم دارم خيلي زيباست... مخصوصا با اجراي استادانه ي استاد... واقعا" عاليه...

نادر

وبلاگ خانم آزاده حسینی ایرج خدای آواز آدرس جدید بعد از فیلترینگ لطفا لینک و یا اصلاح کنید http://iraj-khodaie-avaz1.blogfa.com/ وبلاگ اسداله ملک هم اصلاح شد و جز لینکهای همین وبلاگ درج گردید

اهنگ هستی

سلام دوست عزیز و هنرمند از بازدیدتان و نظر لطفتان ممنونم . وبتان بسیار پربار است . مخصوصا اینکه به نام خداوندگار سنتور ایران حضرت استاد پایور مزین است . همین جا به روح بلند استاد پایور درود میفرستم . از شما دوست فرهیخته که تلاش شایسته ای را در خصوص زنده نگه داشتن یاد و زحمات زنده یاد استاد پایور انجام میدهید بی نهایت سپاسگذارم . مدتی را سنتور کار میکردم . دستور سنتور استاد پایور را کار کردم و کمی هم به کتاب دوم استاد پرداختم .تقریبا غیر از سه گاه و چهار گاه و راست پنجگاه پیش درامد و تعدادی از گوشه های سایر دستگاهها را کار کردم . اما الان چند سالی است که بخاطر شرایطم مجبور شدم سنتورم را بفروشم و از این ساز محبوبم خداحافظی کنم ولی تقریبا هر شب بایستی کمی سنتور بشنوم و موسیقی بشنوم . وبلاگ شما ارزشمند است و زحمات شما در خور ستایش مجددا از شما سپاسگزارم و برایتان ارزوی توفیق و سربلندی دارم . شادیتان افزون باد

نادر

درود دوباره وبلاگ استاد پایور رو در هر دو وبلاگ لینک کردم خانم بفرمایید شما از شاگردان قدیم مرحوم پایور بودید؟

نادر

خانم جا داره سایت استاد میلاد کیایی رو به عنوان لینک وبلاگتون حتما بذارید که خوشبختانه افتخار دوستی با ایشون رو دارم البته بزرگ بنده هستند http://www.miladkiai.com/

FARZAN

درود بر شما ... بسیار ممنون از این پست بسیار پربار و مفید و مختصری که در رابطه با رنگ قدیمی شهرآشوب از زنده یاد پایور گذاشتید ... با تشکر