فرم پیش درآمد از زبان استاد پایور

دسته موسیقی دانان که به دور هم جمع می شدند و به اصطلاح می خواستند که به اتفاق سازی بزنند،‌ معمولا در قسمت اول چیزی با هم نمی نواختند،‌ بلکه آن که از همه استاد تر بود، اول شروع به نواختن کرده و بعد به ترتیب، بقیه نوازندگان به نوبه خود دنباله ردیف را می نواختند و چنانچه خواننده ای در جمعشان بود،‌ شروع به خواندن کرده و نوازندگان باز به نوبت،‌ جواب او را می دادند. ولی در قسمت آخر برنامه،‌ قطعاتی ضربی از قبیل تصنیف و رنگ وجود داشت که نوازندگان دسته جمعی به نواختن آن مشغول می گشتند. بخصوص رنگ ها چون مشخص و محل آنها معین بود، نوازندگان به خوبی از عهده اجرای آنها به طور دسته جمعی برمی آمدند. وضعیت فوق را می توان به دوره آقا محمد صادق خان سرور الملک که رئیس موسیقی دانان زمان ناصری بوده، منسوب نمود. 

این اوضاع به همین طریق دوام داشت تا ظهور ظهیر الدوله، بانی مکتب دراویش و صوفیه ایران. این مرد پسر ظهیر الاسلام بوده و چون از مال دنیا بی نیاز بود و به موسیقی علاقه فراوان داشت و خود نیز از موسیقی اطلاعاتی داشت ( چنان که چند تصنیف از ساخته های او، امروز باقی است ) سعی نمود که موسیقی دانان عصر را به دور خود جمع کرده و به اصطلاح،‌ سر و سامانی به پراکندگی آنها بدهد. در حلقه او دراویش زیادی جمع شده بودند که از جمله میرزا عبدالله، میرزا حسینقلی، درویش خان و بعدها رکن الدین خان بودند.

بعد از دوره استبداد صغیر ( به توپ بستن مجلس به وسیله محمد علی میرزا ) خانقاه اونیز از چپاول مصون نماند و زندگی او بر باد رفت. بعد ها منزلی در صاحبقرانیه تهیه و در آنجا مستقر گردید. در این تاریخ،‌ ظهیرالدوله انجمنی به نام انجمن اخوت در کاخ صاحبقرانیه تشکیل داد و همین عده را به دور خود جمع نموده و به وسیله عده ای از نوازندگان، کنسرت هایی به نفع بینوایان می داد. برای اولین بار، این فکر به نظر رکن الدین خان می رسد ( بنا به گفته رکن الدین خان) که چطور است برای اجرای کنسرت، وقتی که نوازندگان دور هم هستند،‌ در مرحله اول قطعه ای به طور دسته جمعی نواخته و به اصطلاح، گشایش و یا خلاصه از آنچه می خواهند بعدا بنوازند، ‌با هم شروع کنند و سپس به تکنوازی مشغول گردند. این نظر را مشار الیه با دیگران در میان گذاشته و روز بعد،‌ قطعه ای را که شخصا معمولا در موقع تکنوازی به صورت ضربی می نواخته، به دسته موسیقی دانان ارائه می دهد و آن دسته پس از چند جلسه تمرین،‌ آن را فراگرفته و به طور دسته جمعی می نواختند. ( در آن زمان،‌ موسیقی دانان ایرانی از نت اطلاعی نداشتند و تمام قطعات موسیقی را به وسیله گوش حفظ می کردند ). 

رکن الدین خان مختاری

نام این قطعه را مشیر همایون شهردار (بنا به گفته رکن الدین خان) پیش درآمد گذاشت. این نام متناسب است، به علت اینکه ردیف موسیقی ما، همیشه از یکی از درآمد های دستگاه ها شروع می شود. به عبارت دیگر،‌ گوشه ای از ردیف که در وهله اول نواخته می شود « درآمد » نام دارد. بنابراین آنچه که قبل از این قسمت نواخته شود، می تواند به نام پیش درآمد خوانده شود. 

دانلود پیش درآمد ترک ساخته رکن الدین خان مختاری،‌ با سنتور استاد پایور، کمانچه استاد بهاری و ضرب استاد تهرانی 

بعد ار رکن الدین خان، درویش خان نیز دست به ساختن پیش درآمد و رنگ زد ( و بنا به گفته رکن الدین خان) پیش درآمد ابوعطا، اولین قطعه درویش خان در همان اوان بود و چون درویش در مدرسه نظام تحصیل موسیقی کرده بود و به علاوه شخصا مردی با ذوق و مبتکر بود، به نحو احسن از عهده انجام این کار برآمد، به طوریکه امروز ساخته های او، به عنوان بهترین و اصیل ترین نمونه موسیقی ملی ما محسوب می گردد.

باید دانست که قطعات ضربی در ردیف موسیقی ما قبلا موجود بوده از قبیل قطار، ضربی طوسی، گرایلی و غیره و همان طوری که گفته شد، مرحوم میرزا حسینقلی از خود ابتکارا قطعات ضربی ساخته و در ابتدا و اواسط و انتهای ساز خود، آنها را می نواخته است، ولی قطعه ای به عنوان پیش درآمد با خصوصیات فوق، یعنی نواختن آن به طور دسته جمعی وجود نداشته است. به علاوه به طوریکه بعدا شرح داده خواهد شد، پیش درآمد ها قطعات کاملی هستند که از تمام گوشه های مهم ردیف الهام گرفته اند و ضربی های فوق الذکر این خصوصیت را نداشته اند ( تاریخ ساختن اولین پیش درآمد معلوم نیست، ولی گویا در همان سال های استبداد صغیر بوده است ).

استاد غلامحسین درویش ملقب به درویش خان

فرم پیش درآمد:

فرم پیش درآمد را باید از روی ساخته های این دو نفر که مبتکر ساختن پیش درآمد در ایران بودند، ‌استنباط و استخراج کرد. فرم پیش درآمد را از دو نظر می توان مورد توجه قرار داد: یکی ریتم و دیگری ملودی.

1. ریتم پیش درآمد ها معمولا از وزن های همان تصنیف های نواخته شده، گرفته شده است و معمولا به ضرب شش هشتم سنگین و یا شش چهارم می باشد. بعدها رکن الدین خان، تحت تأثیر موزیک نظام ( چون شخصا نظامی بود ) برای اولین بار، ریتم دوضربی « دو چهارم تند » را با ساختن پیش درآمدی در دستگاه چهارگاه، معمول و متداول نمود. بعدها چون این ریتم، نشاط انگیز بوده، به علاوه به علت تندی قدرت و تکنیک نوازندگی را نیز ظاهر می ساخت، ساختن این نوع پیش درآمد ها نیز معمول گشته و شاید بیش از پیش درآمد هایی از نوع سنگین ، مورد توجه قرار گرفت. به هر حال، چون قطعه ای است که قبل از درآمد و آواز ردیف اجرا می شود، می تواند نام پیش درآمد به خود بگیرد.

2. از لحاظ ملودی، پیش درآمد تابع ردیف بوده و همیشه سعی شده است که گوشه های مهم ردیف، به طور ضربی در پیش درآمد گنجانیده شود. در حقیقت، همان طور که قبلا نیز گفته شد، خلاصه ردیف را در پیش درآمد اجرا می کردند، منتها چون منظور اجرای دسته جمعی بوده، اجبارا آن را با ضرب معینی می نواختند.

منبع: کتاب گشت و گذاری در موسیقی سنتی ایران،جلد دوم،به کوشش حبیب الله نصیری فر، تهران 1380

دانلود پیش درآمد دشتی ساخته استاد پایور، اجرا ی گروه پایور

دانلود پیش درآمد شور ساخته استاد پایور، اجرای گروه اساتید

رنگ ابوعطا ساخته درویش خان، اجرا گروه پایور

        

/ 1 نظر / 138 بازدید
م. جهرومی

درود بر شما دوست عزیز من راستش بلد نیستم وبلاگ داشته باشم. متولد 60 ام و یه کم قدیمی و در عین حال لازم هم نمیبینم تا شما هستی وبلاگ دیگر استاد پایور باشه و مزید بر آن چون من شاگرد استاد نبودم شاید صلاحیت ندارم لذا خواهشم این هست که میتونم هر از چند گاهی من هم مطلبی بنویسم براتون بفرستم تا منتشر کنید تا شاید کمی خاطرم از نبود استاد، رضا شود؟ با سپاس mehdijahromi2500@yahoo.com