رنگ شهر آشوب (قسمت دوم)

به همین علت، اینجانب نیز در تنظیم این قطعه برای سنتور سعی بر آن داشتم که بیشتر مضراب های اصیل و پر سنتور را در نوشتار آن به کار برم که در نتیجه اجبارا سرعت (مترونم) آن سنگین تر از ریتم رنگ های معمول ( که اغلب با ضرب نسبتا تند اجرا می شوند) تنظیم شده. بعدا فکر کردم که بهتر است این قطعه را با ضرب معمولی رنگ نیز تنظیم و در اختیار دوستداران و نوازندگان این ساز قرار دهم. موضوع را با دوست و شاگرد عزیزم آقای سعید ثابت در میان گذاشته و از ایشان خواستم که آن را با مضراب های ساده تر و در نتیجه ضرب تندتر تنظیم کنند که در چاپ های بعدی ضمیمه این کتاب گردد. ایشان نیز با کمال دقت و مهارت این مهم را به عهده گرفته و اکنون که این مجموعه حاضر و چاپ می شود، لازم می دانم از زحمات ایشان در این زمینه تقدیر نموده و موفقیت شان را از خداوند آرزو نمایم. در خاتمه از دوتن از شاگردان دیگرم، آقایان پیمان و پژمان آذر مینا نیز به خاطر کنترل نت ها و نظریات مفیدی که در اصلاح بعضی از مضراب ها دادند، تشکر می کنم. « فرامرز پایور »

توضیحات:

کتاب رنگ شهرآشوب که در خرداد ماه 1363 توسط استاد پایور به چاپ رسیده، شامل 2 بخش است. بخش نخستین، کل رنگ شهر آشوب با تکنیک ها و مضراب های پر و تمپوی سنگین که اجرای آن نیازمند توان بالای دست و درک کامل هنرجو از کلیه مضراب های سنتور و حالات آن می باشد. از این رو زمان نواختن این کتاب معمولا در دوره عالی  یعنی پس از پایان کتاب ردیف چپ کوک استاد پایور و کتاب پیش درآمد و رنگ (بخش چپ کوک) می باشد. بخش دوم کتاب، مشتمل بر بازنویسی و تنظیم مجدد رنگ شهرآشوب، منتها با مضراب های ساده تر و تمپوی بالاتر است. همانطور که خواندید تنظیم این بخش توسط جنابآقای سعید ثابت، از شاگردان برجسته و پر سابقه استاد پایور و  زیر نظر استاد، صورت گرفته است. در صورتی که شاگرد به تکنیک و قدرت لازم جهت اجرای اصل قطعه نرسیده باشد،‌ می تواند با فراگیری بخش دوم توان خود را بالا برده و در عین حال رنگ شهر آشوب را به طور کامل اجرا نماید. همچنین اجرای هر دو بخش با تکنیک ها و مضراب های متفاوت، سبب افزایش مهارت و قدرت هنرجو  و تسلط بیشتر به نغمات آن خواهد شد.

نت این قطعه در هر بخش، در 28 صفحه و در آلبوم صوتی رنگ شهرآشوب توسط استاد پایور به زیبایی وصف ناپذیری و با مضراب بی نمد در 39 دقیقه و 49 ثانیه اجرا گردیده است. جالب اینکه قطعات مختلف رنگ، به طور پیوسته و تنها در قسمت هایی با سکوت های نسبتا کوتاه به هم متصلند که این خود نشانگر قدرت و توان لازم جهت اجرای ممتد به مدت حدودا 50 دقیقه یا به عبارتی 28 صفحه پشت سر هم می باشد! 

در ساخت این رنگ،‌ تقریبا تمام تکنیک ها و اشکال مختلف مضراب گذاری،‌ ریز و تکیه به کار رفته و به نوعی ماحصل کلیه آموزش های قبلی سنتور در یک قطعه جمع آوری شده است.

بخشی از توضیح سرکار خانم ارفع اطرائی در این مورد که در کتاب معارف پایور آمده بدین شرح است: « نتیجه یکی از پژوهش های ارزنده استاد پایور، جمع آوری و تألیف کتاب فوق است که با استفاده از کل توانایی ها و تکنیک های نوازندگی سنتور، برای این ساز در دستگاه شور و  آوازهای منشعب از آن تنظیم شده است. استاد عقیده داشتند که این قطعه ها، بخشی از ردیف موسیقی ایران هستند. این مجموعه دارای پایه ای یک میزانی و تکرار آن است و این پایه در طول 33 قسمت حضور دارد. ریتم نسبتا سنگین این رنگ، بر اساس رقص های گروهی و موضوعی و نظام مند معمول در دوره قاجار تنظیم شده است. این مجموعه با وزن شش هشت و تمپوی سیاه نقطه دار= 72 شروع می شود، در نغمات پایانی به سیاه نقطه دار= 92 رسیده و در سیزده میزان آخر با تمپوی 112 تمام می شود. یعنی اصول اجرایی رنگ های قدیمی در آن شنیده می شود.

نکته ای که در آخر بدان اشاره می کنم و البته یکی از مهمترین شاخصه های اخلاقی استاد پایور می باشد، ‌اینکه استاد پایور هرچند از لحاظ هنری در صدر بودند، همواره به شاگردان خود به عنوان آیندگان موسیقی این سرزمین بها می دادند. ایشان به شاگردانی که در حال فارغ التحصیلی از مکتب ایشان بودند، اجازه و حتا وظیفه انجام رساله ای ارزشمند در ساز خود را واگذار می کردند تا آنها ضمن مسئولیت پذیری در این زمینه، به استقلال فکری و عملی دست یابند و این نکته ای است که عده زیادی به اشتباه فکر می کنند که استاد پایور اختیار و ابتکار را از شاگردان خود سلب می کردند که ابدا بدین صورت نبوده است. استاد پایور، معلم و استادی بود که بی دریغ می آموخت تا از شاگرد، استاد بسازد...!

دیگر منابع:

کتاب رنگ شهرآشوب، تنظیم برای سنتور: فرامرز پایور، خرداد 1363

 کتاب معارف پایور، نوشته ارفع اطرائی، تهران 1390   

 

/ 10 نظر / 187 بازدید
مریم

سلام . من مطالب رو کامل خوندم. خیلی کامل و زیبا توضیح دادی. واقعا زحمت کشیدی این مطالب رو به این خوبی جمع آوری کردی.شخصا نکات زیادی رو یاد گرفتم.رنگ شهرآشوب واقعا از شاهکارهای استاد هستش و البته خیلی قطعه مشکلیه!امیدوارم همیشه همینطور خوب و فعال ادامه بدی. موفق باشی...

مهدی جهرمی

درود سپاس از مطلب زیباتان. بسیار آموختم استاد خالقی در کتاب تاریخ موسیقی تازه تو سالها اشاره دارند که رقص سنتی ما در حال نابودیست و همتی ملی برای احیای بازمانده آن از پیرهای مسن باید شکل بگیرد متاسفانه و با اندوه از اعماق جانم که گویی ده سال از عمرم را می کاهد می گویم که امروز احتمالا هیچ نیست و این شاخه از فرهنگ کشور مان که بارها و بارها درش فرهنگ سوزی شده نیز سوخته است. بنده به شخصه امیدی به همین موسیقی دارم که شاید بماند و از انحرافها که امروز پر رنگ شده در امان بماند استاد پایور همواره سعی میکردند هم پیش درآمد و هم رنگ در کارهایشان اجرا شود چون واقعا لازم است و بخشی از رپرتوآر اجرایی موسیقی ماست. ممنون از زحمات شما

نادر

درود به شما من چند نکته به ذهنم رسید حتما عرض کنم.اینکه اهمیت و جایگاه استاد پایور در چیست؟ آیا به عنوان اینکه همینطوری بگیم استاد هست؟ خب استاد سنتور زیاد داشتیم.منصور صارمی.حسین ملک.مجید نجاحی و یا مرحوم ورزنده.آیا استادی پایور در نوازندگی است؟ آیا ذوق و قریحه خاصی در بادهه نوازی بود و یا... این سوالاتی که عرض کردم سوالاتی هستند که شخصیت هنری و جایگاه استاد پایور رو مشخص میکنند اول از اینکه هرکسی سبک خاصی در نوازندگی داره و دقیقا عین اثر انگشت هست و درکل هرکس سبکی داره.دوم از اینکه اهمیت استاد پایور در نوازندگی نیست بلکه اهمیت ایشون در مسائل دیگست

نادر

و همچین ایجاد ارکستراسیون های مختلف توسط استاد پایور و همچنین فعالیتهای پی در پی و همینطور هنرمندانی که ایشون موجب مطرح شدنشون شد و با بسیاری از آوونها کارکرد و تعلیم داد. در نوازندگی و ذوق قریحه بداهه نوازی و البته شیرین نوازی باید بیشتر تامل کرد چرا که ما هنرمندان بسیار خوبی در این شاخه هنری داریم که اصلا اسطوره های این ساز هستند از قبیل استاد فضل اله توکل.منصور صارمی و حتی مجید نجاحی که خب البته میدونید ایشون با یک دست فقط مینواختند چون یک دستشون فلج هست و همین امر موجب شد دست به خلاقیتها و ایجاد نوانسهای صدای بشه.اما واقعا اهمیت پاور در همین مسائلی بود که عرض کردم و تاریخ موسیقی ملی ما شاید دو سه نفر تئوریسین و استاد مسلمی که متد در سنتور ابداع کردند نداشته باشیم از جمله خود مرحوم پایور و مرحوم حسین ملک و استاد میلاد کیایی که هم اکنون میشه از علم و سواد بیکران ایشون بهره برد.

نادر

و حالا فعالیتهای بعد انقلاب استاد پایور واقعا جنبه دیگری داره و هرگز نمیشه امثال علی تجویدی هوشنگ ظریف و فرامرز پایور و میلاد کیایی و فضل اله توکل رو که بعد از انقلاب فعالیتهای عمده ای داشتند با اشخاص کنونی که در سازهای مختلف فعالیت دارند قیاس کرد چرا که اشخاصی که نام بردم از باسوادترین و کارآمدترین افراد هنری موسیقی ما هستند و در اصل تئوریسین خوبی در موسیقی ملی ما هم هستند و بقدری سواد هنری دارند که متد در سازهای تخصصی خود ارائه میدند البته اگر به چنین فضایی که امروزه هست برنمیخوردیم چه بسا اصلا جای افرادی مثا مشکاتیان و علیزاده ها و ... نبود که ما رو دچار چنین آشفتگی موسیقی کردند و موسیقی ملی رو به موسیقی سنتی تبدیل کردند

مهدی جهرمی

سلام آقا نادر عزیز جسارتا من قبول ندارم نوازندگی استاد پایور کمتر از حسین ملک و صارمی و دیگران بوده. اصلا اینطور نیست بلکه ایشان سعی در ارائه سازی رسمی و در عین هنری شیرین بودند بهترین توصیف رو کردن مدیریت وبلاگ که اگه میخواستم خیلی خوب بنویسم همینو مینوشتم ".ایشان از لحاظ نوازندگی پیرو استاد صبا بودند و البته سبک ایشان را در تمامی جنبه ها ارتقا بخشیدند.با برداشتی که خود از شیرین نوازی دارم،معتقدم ایشان هدفشان چنین ساز زدنی نبوده،بلکه ساززدن ایشان مانند صحبت کردن یک عالم تحصیل کرده است که هر جمله اش از روی حساب و کتاب و از لحاظ جمله بندی ملودیک و ریتمیک و تکنیک ها با هدف آموزش انتخاب شده.کلیه آثار ایشان به عنوان نقطه عطف آموزشی و الگو گیری برای آیندگان مطرح است" پایور کسی بود چند وجهی و هر وجه بینظیر چون وقتش را مثل من به بطالت صرف نکرده بود و البته همین تلاش و دغدغه فرهنگ و جو روزگار و مردم خیلی زود مریضش کرد روحش شاد

امیر

مثل همیشه باید تشکر کرد از شما خانم احمدیان به خاطر همه ی زحماتی که در این وبلاگ متحمل می شوید . من اعتقاد دارم که استاد پایور قطعآ یکی بزرگترین تئوریسین های موسیقی ایرانی بود که هر چه زمان بگذرد ارزش و جایگاه والای این استاد فرزانه بیش از پیش آشکار خواهد شد . و بدون شک بهترین تنظیم های موسیقی ایران حاصل تلاش و سواد و هنر استاد پایور است . در مورد نوازنگی استاد پایور مناسب ترین تعبیر را شما بکار بردید خانم احمدیان :‌ "‌ ساز زدن ایشان مانند صحبت کردن یک عالم تحصیل کرده است که هر جمله اش از روی حساب و کتاب ... " واقعا تعبیر فوق العاده ای کردید سر کار خانم احمدیان ! . استایل بی نظیر استاد در نوازندگی (‌ که به باور من می توان در این مورد به تفصیل سخن گفت )‌ مضراب های جوندار ، ریز های محکم ، سریع و فوق العاده شفاف ، تغییر ایزیسیون های بی نظیر ، پاساژ های استادانه ، اجرای تمیز نت های و ... ده ها ویژگی مثبت دیگر که باید گفت : هر چه خوبان همه دارن استاد پایور به تنهایی و یکجا داشت !!! .

امیر

با احترام به همه ی دوستان به نظر من تا کسی شخصآ خودش سنتور نزده باشد نمی تواند همه ی ظرایف و ویژگی های هنر استاد پایور را در یابد . از طرفی چون من حدود یکی دو سالی هست که با نوع نگاه و جمله بندی دوست محترم جناب نادر آشنایی دارم تصور می کنم که ایشان هیچ گاه هنر نوازندگی استاد پایور را پایین تر از اساتید دیگری که نام بردند ، نشمرد اند . بلکه به ویژگی های دیگر استاد به شکل بر جسته تر نگاهی داشته اند . و در پایان ، چقدر به جا دوست نازنین جناب جهرمی فرمودند : " پایور کسی بود چند وجهی " .