نکاتی در مورد تدریس و تعلیم سنتور(مقاله ای به قلم استاد پایور) قسمت اول

     نکاتی در مورد تدریس و تعلیم سنتور:

 

در چند سال اخیر که به کار تدریس سنتور اشتغال داشته ام، به نکات بس مهمی از این قسمت برخورد کردم که لازم دیدم آنها را در اینجا برای معلمین محترم این ساز یادآور شوم، زیرا [در] بیشتر شاگردانی که از کلاس های مختلف نزد اینجانب می آیند مشاهده می شود که [استیل نوازندگی شاگرد] به علت مسامحه استاد خود به وضعی تأسف آور افتاده و اصلاح پنجه او کار بس دشواری است. اشکالات این گونه شاگردها از شاگردانی که تازه شروع به کار نوازندگی می کنند به مراتب زیادتر است، زیرا این دسته به علت عدم دقت در صحیح زدن مضراب و تمیز اجرا کردن قطعات موسیقی پنجه خود را به کلی خراب کرده [اند] و باید مدت مدیدی وقت صرف نمایند تا کم کم به راه صحیح هدایت شوند و تمرین آنها موجب پیشرفت شان در ساز گردد؛ در صورتی که پیشرفت شاگردان مبتدی اگر معلمشان کمی در دروس اولیه آنها دقت بنماید و در مرحله اول با صحیح ترین روش، پنجه او را راهنمایی کند سریع تر است و خیلی زودتر به نتیجه می رسد. در ضمن، هرچقدر بیشتر تمرین کنند پیشرفت بیشتری حاصل خواهند نمود. نکته اخیر را از این نظر ذکر کردم که اغلب شاگردانی که به اینجانب مراجعه می کنند، اشخاصی هستند که به علت عدم تمرین صحیح و تکنیک غلط به بن بست رسیده اند و هرچه تمرین می کنند متوجه می شوند که پیشرفتی حاصل نمی شود. دسته ای از آنها، به کلی ناامید شده موسیقی را ترک می کنند، ولی دسته دیگر که مقاومت زیاد و ذوق و علاقه بیشتری دارند بالاخره به هر زحمتی شده، راه صحیح را جسته متوجه می شوند که در این راه جدید هرچه بیشتر تمرین می کنند، موفقیت بیشتری نصیبشان می شود و بدین وسیله تشویق می شوند که بیشتر کار کنند تا به مرحله تکامل نزدیک گردند.  

برای اینکه از این مبحث زیاد دور نشویم چند نکته اساسی که به خصوص در مراحل اولیه تدریس شاگرد لازم به یادآوری است، متذکر می شوم. این نکات شاید قبلا هم در مجله موزیک به نحو دیگری به چاپ رسیده باشد، ولی از نظر اهمیت موضوع بد نیست که مجددا با دقت بیشتری روی این قسمت مطالعه شود تا شاگردان این ساز بتوانند توفیق بیشتری در ترقی و پیشرفت خود حاصل نمایند.

1. طرز گرفتن مضراب:

نکته خیلی مهم در این قسمت آن است که شاگردان سنتور، اغلب طرز گرفتن مضراب و زدن آن به روی سنتور را عینا از معلم خود تقلید می کنند. البته این یک امر طبیعی است. در این صورت، معلم باید کاملا دقت کند که برای نشان دادن مضراب زدن به روی سیم های سنتور و به طور کلی فیگور نشستن و نواختن، غیر عادی و غیر طبیعی نباشد. حتا اگر خود معلم موقع نوازندگی در مجالس یا محافل یا مؤسسات هنری دارای ژست ها و فیگورهای مخصوص به خود می باشد، در کلاس مخصوصا باید سعی کند  که حالت نشستن، گرفتن مضراب و زدن آن بر روی سنتور کاملا طبیعی و مطابق با اسلوب صحیح باشد، چه مسلم است  که شاگردان عینا اداها و اطوارهای او را تقلید می کنند و به جای اینکه از معلم خود مشق سنتور بگیرند درس رقص یا ورزش می گیرند.

در ضمن، معلمین باید دقت کنند  که اگر شاگردان در حین نواختن، حرکات خارج از معمول یا غیر طبیعی  می کنند، به آنها متذکر شوند و مصرا از او بخواهند که طبیعی ترین وضع را در حین نوازندگی داشته باشند؛ به خصوص از فشار آوردن به بازوها و بدن، دولا شدن (قوزکردن)، چشم ها را به نت زل کردن، پازدن و دست ها حرکت خارق العاده دادن جدا جلوگیری نمایند. تمام آنچه که در بالا گفته شد برای شاگردان و نوازندگان نقطه ضعف محسوب می شود و چنانچه یکی از آنها در نوازنده ای وجود داشته باشد، به راحتی نمی تواند ساز بزند و همین خود یکی از نکات بسیار مهم و اساسی فن نوازندگی است که [عدم رعایت آن] موجب عدم پیشرفت نوازنده این ساز می گردد.

البته چون میل ندارم که این مقاله زیاد جنبه فنی پیدا کند بیشتر از این توضیح لازم نیست. البته در کتابی که اخیرا برای تدریس سنتور تهیه کرده ام و زیر چاپ است [دستور سنتور، چاپ اول:1340] دقیقا این نکات به کرات شرح داده شده و تمرین های بخصوص برای آنها در نظر گرفته شده است که بعد از انتشار به نظر معلمین و شاگردان سنتور خواهد رسید. 

2. طرز زدن مضراب:

عدم دقت در این قست نیز بی اندازه مضر است. اغلب مشاهده کرده ام که شاگردان سنتور بدون اینکه دقت کنند مضراب را به کجا می زنند و آیا مضراب های آنها به همان سیم هایی که مورد نظر آنها است می خورد یا نه به کار خود ادامه می دهند. چنانچه این عمل ادامه پیدا کند، ‌هیچ وقت شاگرد نمی تواند به اصطلاح « تمیز ساز بزند » و همیشه ساز او پر از اشتباه خواهد بود و این از وظایف بسیار مهم معلمین است که همیشه این نکته را یادآور شوند و چنانچه شاگرد موقع درس پس دادن (نه در موقع درس گرفتن) مضرابی را اشتباه زد، از او بخواهند که مجددا آ« قسمت را اجرا کند و چنانچه در یک قطعه بیش از سه یا چهار بار مضراب ها را اشتباه زد و بعد از تکرار نیز نتوانست به نحو احسن قطعه ها را اجرا کند درس جدید به او ندهند و آنقدر او را در همان درس نگه دارند تا خوب از عهده اجرای آن برآید. با این ترتیب، یک قطعه هرچقدر هم ساده باشد و هرچقدر هم شاگرد مبتدی باشد وقتی خوب عمل آمد و به اندازه کافی تمرین شد، برای هرفرد قابل شنیدن و لذت بردن می باشد. خاصیت این عمل آن است که وقتی در ابتدای امر که درس ها ساده و یادگرفتن آنها آسان است شاگرد عادت کرد آنها را شسته رفته و تمیز اجرا نماید، به تدریج که قطعات مشکل تر می شود عادت مرتب و منظم و بدون غلط و بدون پس و پیش اجرا کردن مضراب ها در تمام قطعات، اعم از مشکل و یا آسان، برای او باقی خواهد ماند. تذکر این نکته نیز ضروری است که معلمین خود باید قطعاتی را که به شاگردان درس می دهند بدون غلط و هرگونه اشکال به راحتی اجرا کنند نه آنکه خودشان غلط بزنند ولی از شاگرد بخواهند که صحیح اجرا کند [ که در این صورت] حکایت آن معلمی می شود  که به علت زبان گرفتگی می گفت: « من می گویم انف، تو نگو انف، تو بگو انف.»  

ادامه دارد... 

 

مطالب مرتبط:

صفحه مقالات استاد پایور

/ 12 نظر / 77 بازدید
نمایش نظرات قبلی
حسین

سلام.مطلب بسیار زیبایی بود.ممنون.من وقتی ویدیوهای استاد پایور را میبینم بسیار لذت می برم از طرز نوازندگی ایشون،نشستن پشت میز سنتور و زدن مضرابها و بسیاری از ویزگیهایی که در هیچ نوازنده ی سنتوری دیده نشده است.استاد پایور با سنتورشون خیلی راحت هستن[گل]

محسن

درود برشما بانوی بزرگوار سپاس از زحمات و مطالب سودمند شما[گل]

احسان

با سلام و درود کاملا به مطلب درستی اشاره نمودین. ممنون از تلاش شما برای به روز نگاه داشتن وبلاگ.

افراسیاب

درود به شما و یاد استاد جاوید براستی که همینطور هست آموزش صحیح سنتور نکات اولیه شروع هست و متاسفانه چه بسا استادانی هستند که در آمد حرف اول را می زند تا آموزش صحیح .......امیدوارم آینده موسیقی سنتی و ملی ایران بزرگ پر رهرو باشد

افراسیاب

درود بانو وبلاگتون رو همیشه بازدید می کنم امید وارم همیشه پا بر جا باشید

رضا

کتاب آقای کامکار فقط نت یک قطعه را کم دارد یک تو÷ دارم قلقلیه ... اگر این نت هم توش اضافه بشه دیگه میشه نور الانور البته این طنز رو نوشتم تا بگم چقدر این کتاب تلاش میکنه بر ÷ایین آوردن سطح فکری هنرجویان برخلاف دستور سنتور استاد ÷ایور که از همان ابتدا بیانش محکم و جدیست و از لودگی و جلف بازی درش خبری نیست با س÷اس

افراسیاب

درود بانو کتابی به اسم مقالاتی در باره ی سنتور نوشته شهاب منا چاپ شده خیلی کامل مقاله های بزرگان چون استاد سماعی صبا و پایور و......کامل کامل هست به دوستان توصیه کنید انتشارات سوره مهر

افراسیاب

درود یک کتاب هم استاد ارفع اطرایی در باره زندگی و آثار استاد پایور چاپ کردند بسیار کامل هست

رها

زیاد خوشم نیومد

احمد

با سلام وخسته نباشیدوتشکر بابت مطالب مفید این سایت من تازه نوازندگی سنتورو شروع کردم.میشه یه استادی که اصفهان تدریس بکنندوبه این نکات توجه کنه به من معرفی کنید؟ ممنون