پایور از زبان استاد حسین دهلوی (قسمت دوم)

در پیشگفتار این قطعه که 23 سال بعد چاپ و منتشر شد، چنین آمده است:« از آنجا که در تصنیف قطعات مختلف، پیوسته علاقه زیادی به بهره گیری از سازهای ایرانی داشتم، پس از آنکه در چندین اثر پیشین، تعدادی ساز مضرابی را به صورت گروهی مستقل به کار گرفتم، بدین فکر افتادم که در راه بهره وری بیشتر از این سازها و در مسیر پیشرفت موسیقی ملی ایران، قطعاتی برای بعضی از این سازها به همراهی ارکستر تصنیف نمایم. نخستین سازی که نظرم را جلب کرد، سنتور بود. اما استفاده از این ساز در ارکستر به علت محدودیت ها و دشواری هایی که از لحاظ کوک و ایجاد صداهای کروماتیک دارد، با مشکلات زیادی رو به رو بود و چنانچه در مقابل ارکستر قرار می گرفت، این دشواری ها دوچندان می شد. با این حال با پیگیری بسیار این اندیشه را دنبال کردم و با تماس و همکاری که از دیرباز با آقای فرامرز پایور، هنرمند ارزنده این ساز داشتم، در تابستان 1337 قطعه «کنسرتینو برای سنتور و ارکستر» را در چهار قسمت با همکاری ایشان تصنیف کردم که برای نخستین بار، سنتور _ این ساز ملی_ با همه دشواری هایی که به آن اشاره رفت، همچون سازی که قادر است در مقام تکنوازی در برابر ارکستر جلوه کند، پایگاهی در خور خود یافت. لازم به یادآوری است که بخش سنتور تکنواز این کنسرتینو از آقای فرامرز پایور است که شکل نهایی آن به دنبال همکاری هایی که در آفرینش این قطعه داشتیم، به دست آمده است.

با تصنیف قطعه کنسرتینو در چهل و دو سال قبل (که شرح آن گذشت)، همکاری ما عملا در مرحله فعال تری قرار گرفت و در هر برنامه ای که این قطعه اجرا می شد، مورد استقبال فراوان قرار می گرفت. نخستین اجرای این قطعه (به صورت کنسرت) در اول آبان ماه 1337 به وسیله ارکستر شماره یک هنرهای زیبای کشور در برنامه انجمن هنری جوانان در تالار فرهنگ انجام گرفت و پس از آن به دفعات در برنامه های مختلف برای مردم و برنامه های دیگری به اجرا درآمد. از جمله: برای اعضای انجمن فیلارمونیک تهران؛ برنامه فرهنگیان، برای اعضای شرکت نفت و علاقه مندان در شهرهای آبادان و مسجد سلیمان؛ در کنگره بین المللی موسیقی تهران (19 فروردین 1340)؛ دانشگاه تهران برای استادان، دانشجویان و دانشگاهیان؛ رامسر ( به مناسبت تشکیل کنگره پزشکی ایران)؛ تالار دانشکده ادبیات و علوم دانشگاه شیراز برای دانشگاهیان و مردم شهر؛ برای اعضای کنگره حقوق بشر (در8 اردیبشت 1347) که در تهران تشکیل شد. همچنین از نیمه دوم سال 1347 در کنسرت های ارکستر ایرانی تالار رودکی و در سال 1358 با ارکستر هنرآموزان اداره کل آموزش هنری نیز به اجرا درآمد که در مجموع، این قطعه در آن سال ها بیش از پنجاه بار در کنسرت های مختلف و برنامه های تلویزیونی اجرا شد. جالب است یادآوری کنم، در اولین برنامه ای که قطعه مزبور را در تلویزیون ایران اجرا کردیم (بین مهر و اسفند 1371)، شاید برای نخستین بار بود که در اجرای زنده برنامه ای در تلویزیون ( که معمولا مدت برنامه ها پیش بینی شده است) درخواست تکرار آن شد؛ به طوری که مسئولین و کارکنان تلویزیون با دست زدن بسیار آنقدر استقبال کردند که ماناچار شدیم قسمتی از آنرا تکرار کنیم.

دانلود قطعه کنسرتینو برای سنتور و ارکستر

تاریخ ضبط: 1369، تکنواز سنتور: استاد فرامرز پایور

دوستان عزیز، به جهت رعایت ارتباط مطالب، در این بخش به بررسی و توضیحات بیشتر در مورد قطعه زیبای کنسرتینو برای سنتور و ارکستر میپردازم. ادامه سخنان استاد دهلوی در یادداشت بعدی ارسال خواهد شد.  

این اثر زیبا در آلبومی از استاد دهلوی با نام آثاری از حسین دهلوی1 در سال 1369توسط موسسه فرهنگی هنری ماهور منتشر شده و نت (پارتیتور) آن نیز ابتدا در سال 1360 و مجددا در سال 1380 توسط استاد دهلوی به چاپ رسید. مدت زمان اجرا، حدود 15 دقیقه و 15 ثانیه می باشد.

گروه بندی سازهای ارکستر عبارتند از: 2 فلوت، ابوا، 2 کلارینت سی بمل، 2 کلارینت باس سی بمل، سنتور اول و دوم، تار اول و دوم، عود، سنتور سولو، ویولن اول و دوم، ویولا، ویولنسل، کنترباس.          

تعداد سازهای مضرابی در اجرای این آهنگ و قطعات مشابه در ارکستری  که بخش ویولن اول آن با 8 نوازنده اجرا می شود، بدین ترتیب است: سنتور اول و دوم هر بخش 2 نوازنده، تار اول و دوم و عود هر بخش 4 نوازنده، جمعا 16 نوازنده که به نسبت شرایط و امکانات، این تعداد ساز مضرابی تا حدی قابل تغییر است.

این قطعه شامل چهار قسمت است:

 1)اصفهان، 2)لیلی و مجنون، 3)چهارمضراب چهارگاه، 4)ماهور

با وجود محدودیت های فراوان در کوک سنتور، تا حد امکان تضادهایی در قسمت های مختلف کنسرتینو در نظر گرفته شده. به همین جهت، پس از قسمت هایی در اصفهان و گوشه لیلی و مجنون، از مقام چهرگاه و سپس ماهور استفاده شده که کاملا از هم متمایزند. در عین حال، ویژگی های ظریف موسیقی ملی، جدا از هر گونه پیرایه محفوظ مانده و استفاده از عوامل تکنیکی، محتوا را تحت الشعاع قرار نداده است.

کوک سنتور تکنواز برای اجرای هر چهر قسمت این قطعه_ به ابتکار استاد فرامرز پایور_ بدین ترتیب است:

1) خرک های چهارم (سیم های زرد، سفید و پشت خرک)، لاکرن

2) خرک های هشتم، می بمل

3)خرک های نهم، فادیز

4)بقیه خرک ها همه بکار

بخش سنتور های ارکستر به ترتیبی نوشته شده است که اگر سنتور کرماتیک در دسترس نباشد، بتوان از سنتور های معمولی (9 خرک) استفاده کرد. بدین ترتیب برای اجرای کامل این قطعه می توان کوک سنتور های ارکستر را مانند کوک سنتور تکنواز در نظر گرفت، به جز خرک چهارم که در سنتور های ارکستر باید هر سه پوزیسیون لا بکار باشد.

بر گرفته از کتاب کنسرتینو برای سنتور و ارکستر، حسین دهلوی،فرامرز پایور،تهران1380

دوستان عزیز، امیدوارم با دقت نظر به این اثر بی بدیل گوش فرا دهید. ابتکارات و ظرایف خاصی که بیش ار نیم قرن پیش، در ساخت این اثر به کار برده شده، علاوه بر یگانگی اثر، نشان از نبوغ هنری این دو استاد بزرگ موسیقی مان دارد که در آن زمان اثری چنین جاودانه را خلق نموده اند که پس از گذشت این همه سال، هنوز بی مانند است!

 گوشه لیلی و مجنون این قطعه که ساخته استاد پایور و اجرای ایشان است، پس از سالها شنیدن، هنوز چنان منقلبم می کند که بی اختیار اشکم سرازیر می شود. پس از پایان بخش پر جنبش و تکاپو در آواز اصفهان که حکایتی شیطنت آمیز و سرزنده از سنتور است، با ناله ای غم انگیز از سازهای زهی، ارکستر وارد گوشه لیلی و مجنون شده و اینجاست که همان سنتور پر جنب و جوش، حکایتی غم انگیز چون داغ دل مجنون را مرثیه میکند. این نوای سحرانگیز دست های بی مانند پدر سنتور است که روحمان را به آتش عشق مبتلا می کند! آن آه آتشین را می توان در هر رگ و پی ریزهای ازلی اش شنید و آن لحظه که نغمه سوزناک فراقش با همنوازی ارکستر فریاد می شود، گویی اندوه تمامی عاشقان عالم در وجودمان زبانه می کشد ... دل میسوزد و جان میساید... این سخن دل مجنون سنتور است یا لیلی سفر کرده ما که چنین تسخیرمان می کند؟

دلتنگم و دیدار تو درمان من است             بی رنگ رخت زمانه زندان من است

بر هیچ دلی مباد و بر هیچ تنی                آن کز غم هجران تو بر جان من است

/ 4 نظر / 66 بازدید
الناز

سلام دوست عزیز برای کسب درآمد از طریق پیامک یک فرصت استثنایی در انتظار شماست با عضویت رایگان در این سایت و فعال سازی اکانت خود، به ازای هر پیامکی که برای شما ارسال می شود، مبلغی به حساب شما در سایت افزوده می شود. که می توانید این مبلغ را پس از رسیدن به حد نصاب 5000 تومان دریافت نمایید. این سیستم کاملاً حقیقی می باشد و کلیه جوایز و قرعه کشی ها و مبالغ پرداختی توسط شرکت اینسا (به شماره ثبت 383296) تضمین گردیده است. لطفاً پس از ثبت نام حتماً حساب خود را با کدی که در اختیارتان قرار میگیرد فعال کنید. موفق باشید

FARZAN

با سلام ... مطلب پر باری بود استفاده کردیم ... از نوای ساز استاد هم بسی لذت بردیم ... بسیار متشکرم

سینا

ممنون از مطلب پر بار و وزین شما. به حق که قطعه بسیار زیبایی بود و تولانایی هم نوازی سنتور با سازهای دیگر به خصوص سازهای غربی و کلاسیک رو به رخ می کشید. این لینک هم کلیپ تصویری بر گزاری همین قطعه استاد دهلوی و استاد پایور در سال 2010 که بسیار زیبا و دل نشین هست: http://www.youtube.com/watch?v=EUPW67acIo0 به همه دوستان توصیه میکنم تماشا بکنند.

حسین پور

با سلام خدمت شما.بسیار عالی و زیبا بود.آری در نگاه اول محدودیت هایی برای سنتور در ارکستر وجود دارد اما با تفکر خلاقانه استاد پایور و دیگر بزرگان موسیقی مانند دکتر داریوش صفوت و...این محدودیت ها کاسته شده است.قسمتی از کتاب مجموعه مقالات درباره سنتور که توسط جناب آقای شهاب منا جمع آوری شده است به بررسی این موضوع پرداخته است.ضمن اینکه روشی توسط خود ایشان برای مرکب نوازی هفت دستگاه با سنتور 9خرک ارائه شده است که جالب میباشد. با تشکر از لطف شما در قید نام نوازنده تنبک در وبلاگ بنده.با اجازه از محضرتون نام وبلاگتون رو به دیگر عزیزان معرفی کردم.موفق و پیروز باشید.[گل]